Kiedy niemowlę zaczyna gaworzyć? Przewodnik zmęczonej mamy

Siedziałam na dywanie w salonie, ze skrzyżowanymi nogami, otoczona górą nieposortowanego prania, agresywnie machając czarno-białymi kartami edukacyjnymi przed twarzą mojego pierworodnego. Leo miał wtedy około cztery miesiące, patrzył na mnie najbardziej pustym wzrokiem, jaki w życiu widzieliście, powoli wypuszczając z kącika ust wielką strużkę śliny. Pamiętam, jak gorączkowo wpisywałam jednym kciukiem w telefon hasła typu „kiedy dzieck” i „kamienie milwe nwmowlaka”, drugą ręką trzymając butelkę, absolutnie przekonana, że już poniosłam porażkę jako matka.

Mój feed na Instagramie był pełen ubranych w beże supermam, których niemowlęta w szesnastym tygodniu życia rzekomo recytowały poezję i mówiły płynnie po mandaryńsku, podczas gdy największym osiągnięciem komunikacyjnym mojego dziecka było puszczanie bąków na tyle głośno, by obudzić psa. Tak bardzo nakręciłam się na te wszystkie harmonogramy rozwoju, że zapomniałam, iż dzieci to po prostu mali ludzie, a nie roboty, które programuje się przez pendrive. Będę z wami szczera – kompletnie zatruwałam sobie życie, próbując wymusić kamień milowy, który i tak miał nastąpić w swoim własnym czasie.

Zamiast zamieniać każde okienko aktywności w egzamin ze słownictwa o wysoką stawkę, przez który oboje macie ochotę płakać, prawdopodobnie najlepsze, co możesz zrobić, to po prostu położyć się na podłodze i wydawać do swojego dziecka dziwne odgłosy zwierząt, aż jedno z was wybuchnie śmiechem. Moja własna mama zwykła mi powtarzać, że dzieci zaczynają mówić, gdy mają coś ważnego do powiedzenia. To jedna z tych bezużytecznych, ludowych mądrości, przy których przewracałam oczami tak mocno, że aż widziałam własny mózg. Ale, niech ją Bóg błogosławi, nie do końca się myliła.

Hałaśliwy harmonogram, który dostałam od lekarza

Kiedy w końcu pękłam i zaciągnęłam Leo do lekarza, bo nie prowadził ze mną głębokich dyskusji filozoficznych, lekarka dosłownie zaśmiała się na głos – z życzliwością, ale jednak. Posadziła mnie i wyjaśniła, że mowa to dość chaotyczny proces i w głowie dziecka nie ma budzika, który dzwoni, mówiąc, że już czas zacząć mówić. Według niej, cały rozwój przebiega w niezdarnych, nakładających się na siebie etapach, które znikają na tydzień, a potem wracają dokładnie wtedy, gdy próbujesz zasnąć.

Z tego, co luźno zrozumiałam z tamtej wizyty, gdzieś w okolicach czwartego do szóstego miesiąca pojawia się głużenie – to, co medycy nazywają dźwiękami marginalnymi. Dla nas oznaczało to, że Leo brzmiał mniej jak człowiek, a bardziej jak wściekły pterodaktyl. To mnóstwo pisków, agresywnego prychania i testowania tonów, które potrafią dosłownie rozbić kieliszek do wina. Pomyślisz, że krzyczą z bólu, ale nie, są po prostu zachwycone, że ich struny głosowe potrafią wyprodukować tyle hałasu.

Potem, gdzieś w oknie między szóstym a dziesiątym miesiącem, zazwyczaj pojawia się klasyczne gaworzenie. To faza „ba-ba-ba” i „da-da-da”. Mój mąż chodził przez trzy tygodnie dumny jak paw, bo myślał, że Leo mówi „tata”, a ja nie miałam sumienia mu powiedzieć, że nasz syn również patrzył na toster i mówił na niego „ta-ta”. To po prostu najłatwiejszy dźwięk do wydania dla ich małych buzi.

Kiedy raczkując przekraczają granicę dziesięciu miesięcy, wszystko zamienia się w pełnoobjawowy, konwersacyjny bełkot. Moja średnia córka, Maya, stawała rano w łóżeczku i wygłaszała dziesięciominutowy wykład do swoich pluszaków w całkowicie wymyślonym, kosmicznym języku. Miała odpowiednią gestykulację rąk, pauzy, kontakt wzrokowy – wszystko, z wyjątkiem prawdziwych polskich słów. Moja lekarka powiedziała, że to oznacza, iż ich mózgi wychwytują rytm tego, jak się komunikujemy, nawet jeśli brakuje im jeszcze słownictwa.

Zabawki na ząbkowanie i gimnastyka buzi

A oto informacja, która całkowicie rozwaliła mi system, kiedy wspomniała o niej moja lekarka. Mięśnie, których dziecko używa do przeżuwania stałych pokarmów i gryzienia zabawek, to dokładnie te same mięśnie, których używa do tworzenia złożonych dźwięków. Więc kiedy desperacko gryzą wszystko, co mają w zasięgu wzroku, nie tylko próbują ukoić swoje obolałe, małe dziąsła; one w zasadzie uprawiają CrossFit dla swojej buzi.

Przekonałam się o tym na własnej skórze, bo ciągle próbowałam wyciągać zabawki z buzi Leo, myśląc, że to zły nawyk. Kiedy dotarło do mnie, że to tak naprawdę pomaga mu budować siłę szczęki, której potrzebuje, by w końcu móc powiedzieć mi „nie” pięć tysięcy razy dziennie, zaczęłam mocno stawiać na dobre akcesoria do ząbkowania. Prowadzę małą firmę od mojego stołu w jadalni, więc bardzo uważam na budżet, ale to jest jeden z tych obszarów, w których faktycznie potrafię wydać parę groszy.

Moim absolutnym Świętym Graalem jest od Kianao Sensoryczny Drewniany Gryzak i Grzechotka z Króliczkiem. Kosztuje około osiemnastu dolarów, co nie jest drobną kwotą, ale powiem wam, że jest wart swojej wagi w złocie. Ma to wspaniałe, całkowicie surowe kółko z naturalnego drewna bukowego, więc nie wpadam w panikę z powodu dziwnych chemikaliów, gdy moja najmłodsza bierze się za niego z pełnym zapałem. Szydełkowa główka króliczka ma długie, opadające uszy, którymi mała uwielbia manipulować językiem i wargami. Szczerze? Przysięgam, że siłowanie się z tymi szydełkowymi uszami królika pomogło jej zajarzyć, jak wydać z siebie dźwięk „ma”. Dodatkowo zabawka dzielnie znosi pranie ręczne w zlewie, po tym jak nieuchronnie wyląduje na podłodze w sklepie spożywczym.

Muszę też powiedzieć, że kupiłam Silikonowy Gryzak Uspokajający Wiewiórka i będę z wami szczera – jest po prostu okej. Kosztuje jakieś piętnaście dolarów, a jego miętowy kolor jest bardzo estetyczny, ale kształt wiewiórki jest nieco niezgrabny dla naprawdę malutkich, nieskoordynowanych rączek. Moja najmłodsza w miarę go polubiła, ale wydawał się trochę śliski, gdy pokryła go gruba warstwa dziecięcej śliny i zdecydowanie zbyt często wyślizgiwał się z jej rączek w czeluści fotelika samochodowego. Fajnie jest mieć go w awaryjnej sytuacji, ale nie nazwałabym go wybawieniem.

Jeśli wolisz silikon od drewna, Silikonowy Gryzak Uspokajający Lama był u nas dużo większym hitem. Ma na samym środku wycięcie w kształcie serca, które stanowi idealny mały uchwyt dla dziecięcych piąstek. Wrzucałam go do lodówki na dwadzieścia minut, gdy składałam stertę ręczników, a wręczenie tej zimnej lamy marudnemu, ząbkującemu niemowlakowi działało jak rzucenie magicznego zaklęcia, dającego dwadzieścia minut świętego spokoju. To mocne żucie chropowatego silikonu to dokładnie to, o czym mówią lekarze, twierdząc, że gryzienie przygotowuje buzię do mówienia.

Jeśli twój dom tonie obecnie w jaskrawych, plastikowych śmieciach, które świecą i grają tę samą piosenkę w kółko, aż masz ochotę wyprowadzić się na drugi koniec kraju, może zechcesz zamienić część z nich na rzeczy, które faktycznie wspierają rozwój dzieci. Możesz przejrzeć naszą kolekcję zabawek do ząbkowania, aby znaleźć coś bezpiecznego, ekologicznego i co nie przyprawi cię o potężny ból głowy.

Codzienne sztuczki, żeby zachęcić je do mówienia

Nie potrzebujesz drogiego programu nauczania ani dyplomu z pedagogiki wczesnoszkolnej, aby pomóc swoim dzieciom odkryć ich własny głos. Jako była nauczycielka mogę ci powiedzieć, że najlepsza nauka odbywa się wtedy, gdy wszyscy są po prostu zrelaksowani i toczy się normalny dzień.

Najbardziej skuteczną rzeczą, jaką kiedykolwiek zrobiłam, było po prostu stanie się ludzką papugą. Jeśli moja córka siedziała na macie edukacyjnej i mówiła „ba-ba”, rzucałam to, co właśnie robiłam, nawiązywałam intensywny kontakt wzrokowy, uśmiechałam się od ucha do ucha i powtarzałam „ba-ba!” w jej stronę. Człowiek czuje się wtedy niesamowicie głupio, zwłaszcza jeśli kurier akurat zostawia paczkę pod drzwiami i słyszy cię z korytarza, ale to uczy je, że komunikacja to droga dwukierunkowa. Wydają dźwięk – dostają reakcję. To fundament każdej rozmowy, jaką kiedykolwiek przeprowadzą.

Stałam się też dyżurnym narratorem mojego własnego, nudnego życia. Mówiłam do moich maluchów, kiedy ładowałam zmywarkę, tłumacząc, że kubki idą na górną półkę, a talerze na dolną. Opowiadałam im, co robię, kiedy toczyłam z nimi zapasy, by wcisnąć je w czyste pieluchy. Chodzi po prostu o to, by zalać ich chłonne jak gąbka mózgi możliwie bogatym i zróżnicowanym językiem. Muszą widzieć poruszające się usta, żeby zrozumieć, jak powstają dźwięki, więc zejdź do ich poziomu podczas leżenia na brzuszku i pozwól im patrzeć na twoje wargi.

Kiedy naprawdę martwić się ciszą

Wiem, że dużo żartuję ze swojego stresu związanego z kamieniami milowymi, ale wiem też, że matczyna intuicja to bardzo realna i potężna siła. Jest ogromna różnica między dzieckiem, które po prostu potrzebuje więcej czasu, a maluchem, który może wymagać odrobiny dodatkowej pomocy.

Moja lekarka powiedziała mi, że jeśli dobrniemy do siódmego lub dziewiątego miesiąca i absolutnie nie pojawią się żadne kombinacje spółgłoska-samogłoska – żadnego „ba-ba”, żadnego „da-da” – to czas na poważną rozmowę, a nie na taktykę „poczekamy, zobaczymy”. Starsze pokolenia uwielbiają mówić rzeczy w stylu: „Och, chłopcy po prostu są leniwi, taki jego urok, zacznie mówić, jak będzie gotowy”. Zignoruj to. Zawsze lepiej pójść na wizytę i usłyszeć, że wszystko jest w jak najlepszym porządku, niż przegapić okienko na wczesną interwencję.

Czasami problem jest niewiarygodnie prosty. Moja przyjaciółka była przerażona, że jej syn ma poważne opóźnienie w rozwoju, bo mając dziesięć miesięcy, milczał jak grób. Okazało się, że ten biedny maluch miał po prostu potężny stan zapalny i płyn w uszach po serii łagodnych przeziębień. Dla niego cały świat brzmiał tak, jakby znajdował się pod wodą. Przeszedł szybki zabieg drenażu uszu i w ciągu dwóch tygodni gaworzył tak dużo, że błagała o pięć minut ciszy.

Inne sygnały ostrzegawcze, o których wspominała moja lekarka, to między innymi brak kontaktu wzrokowego, nieodwracanie głowy w stronę głośnych dźwięków, gdy maluch jest maleńki, czy brak reakcji na własne imię w okolicy pierwszych urodzin. Jeśli twoje przeczucie podpowiada ci, że coś jest nie tak, nie daj sobie wmówić, że zwariowałaś, umawiając wizytę u lekarza. Jesteś najważniejszym adwokatem swojego dziecka.

Bądźmy szczerzy, wychowywanie tych małych ludzi bywa wyczerpujące, lepkie i całkowicie nieprzewidywalne. Możesz robić wszystko idealnie, kupować odpowiednie drewniane zabawki i relacjonować składanie prania, aż zedrzesz głos, a one i tak będą wszystko robić według swojego własnego, dziwnego harmonogramu. Odpuść sobie trochę, wyrzuć edukacyjne karty do kosza na makulaturę i po prostu ciesz się dziwnymi dźwiękami pterodaktyla, dopóki trwają.

Jeśli chcesz wspierać umiejętności sensoryczne i motoryczne swojego dziecka bez kompromisów w kwestii materiałów, które lądują w jego buzi, przed wyjściem sprawdź naszą kolekcję ekologicznych zabawek dla niemowląt.

Kilka dodatkowych pytań z życia wziętych

• Czy to normalne, że moje dziecko wydaje tylko dźwięki samogłosek i żadnych spółgłosek?

  Jeśli ma mniej niż sześć miesięcy, moja lekarka mówi, że to całkowicie normalne. Dopiero rozgryzają swoje pokrętło głośności i uczą się kontroli oddechu. Jeśli zbliżają się do ósmego lub dziewiątego miesiąca i nadal wydają z siebie tylko dźwięki typu „aaaa” i „eeee” bez wmieszanych w to „b”, „d” lub „m”, zdecydowanie warto skonsultować się z lekarzem, by po prostu sprawdzić ich słuch i mięśnie buzi.

• Czy używanie smoczka przez cały dzień opóźnia mowę?

  Nie jestem logopedą, ale moja lekarka delikatnie zasugerowała, żebyśmy ograniczyli smoczek tylko do czasu zasypiania, gdy dzieci skończyły około pół roku. To w sumie ma sens – jeśli ich buzia jest stale zatkana silikonem, fizycznie nie mają jak ćwiczyć wydawania tych nowych dźwięków. Dodatkowo może to wpłynąć na to, jak ich język układa się w jamie ustnej. Powoli zaczęliśmy je chować w ciągu dnia, co wiązało się z mnóstwem marudzenia, ale ostatecznie faktycznie sprawiło, że maluchy zaczęły więcej „mówić”.

• Dlaczego jednego tygodnia gaworzą bez przerwy, a w kolejnym kompletnie milkną?

  Ponieważ dzieci uwielbiają testować naszą cierpliwość. A tak na poważnie, zauważyłam u całej trójki moich dzieci, że stawały się niezwykle ciche tuż przed opanowaniem nowego, fizycznego kamienia milowego. Kiedy Leo uczył się raczkować, całkowicie przestał wydawać dźwięki na około dwa tygodnie. To było tak, jakby jego mózg miał tylko tyle baterii, żeby skupić się na ruszaniu nogami, a ośrodek mowy musiał przejść w tryb oszczędzania energii. Kiedy tylko opanował raczkowanie, hałas powrócił – ze zdwojoną siłą.

• Czy czas przed ekranem naprawdę szkodzi ich rozwojowi mowy?

  Słuchajcie, nie będę tu siedzieć i udawać, że moje dzieci nigdy nie oglądały bajki po to, żebym ja mogła wziąć prysznic. Jednak pediatrzy są dość zgodni co do tego, że pasywny czas przed ekranem nie uczy dzieci mówić, bez względu na to, co próbują nam wmówić twórcy edukacyjnych aplikacji. One uczą się poprzez obserwację, jak prawdziwa ludzka twarz reaguje na ich zaczepki. Ekran nie potrafi odwzajemnić uśmiechu, gdy maluch mówi „ba-ba”, więc brakuje mu tej społecznej nagrody, która zachęca do dalszych prób.

• Moja teściowa twierdzi, że w wieku 9 miesięcy dziecko powinno już mówić prawdziwe słowa. Czy to prawda?

  Złota kobieta, ale pamięta przeszłość przez różowe okulary. Większość wytycznych medycznych wcale nie przewiduje pojawienia się pierwszego, prawdziwego i celowego słowa (takiego jak „mama”, wypowiedzianego konkretnie do ciebie, a nie rzuconego w przestrzeń) przed okolicą pierwszych urodzin, a nawet wtedy ten przedział czasowy jest niesamowicie elastyczny. Niech sobie teściowa wymienia poglądy z sąsiadkami; ty słuchaj po prostu prawdziwego lekarza twojego dziecka.