Mity o zabawkach dla rocznego chłopca

Resztki tortu wciąż uparcie trzymały się tapety, a mój salon wyglądał, jakby fabryka maszyn budowlanych zrzuciła u nas całą swoją wadliwą partię. Mój synek siedział w samym środku tego niebieskiego, migającego i ogłuszającego plastikowego chaosu. Całkowicie ignorował zdalnie sterowanego monster trucka, który właśnie wydawał z siebie ekstremalnie głośne dźwięki syreny, i zamiast tego z zaangażowaniem żuł zwykły kawałek szarego papieru do pakowania. Rodzina oczywiście chciała dobrze. Szukali tygodniami, bo koniecznie chcieli znaleźć klasyczny prezent dla "małego mężczyzny". Jednak mój mózg pielęgniarki z izby przyjęć skanował tę gigantyczną stertę prezentów tylko pod kątem dwóch kryteriów: ryzyka zadławienia i mojego własnego potencjału na migrenę.

Słuchajcie, musimy porozmawiać o tym całym szaleństwie wokół pierwszego roku życia. Wyobrażenie, że dwunastomiesięczny mózg ma wrodzoną słabość do koparek, warsztatów z narzędziami czy szybkich samochodów, to czysty wymysł działów marketingu. Kiedy pracowałam jeszcze jako pielęgniarka pediatryczna w Chicago, widziałam tysiące maluchów w tym wieku. Wszystkie są zaprogramowane dokładnie w ten sam sposób. To mali, bezwzględni naukowcy z misją siania zniszczenia, którzy po prostu chcą dowiedzieć się, jak działa grawitacja.

Szaleństwo na dziale z zabawkami

Kilka tygodni przed tymi pamiętnymi urodzinami sama stałam w ogromnym sklepie z zabawkami w centrum miasta. Chciałam kupić mojemu synkowi jeden jedyny, naprawdę przemyślany prezent. Spacerowałam alejkami i byłam całkowicie zafascynowana tym, jak agresywnie te sklepy są podzielone ze względu na płeć. Z jednej strony mieliśmy różowy koszmar pełen brokatu, magicznego pyłu i mówiących lalek. Z drugiej strony aż czuć było testosteron i place budowy. Wszystko było granatowe, czarne lub neonowożółte. Poważnie, były tam maleńkie warsztaty z narzędziami dla niemowląt.

Stałam kręcąc głową przed tym regałem i trzymałam w ręku plastikowy młotek, którym dwunastomiesięczne dziecko ma uderzać w plastikowe gwoździe. Mojego synka tego samego ranka przez pół godziny absolutnie fascynowała próba włożenia własnego dużego palca u nogi do buzi. Był o lata świetlne od zrozumienia koncepcji młotka lub wykazania jakichkolwiek zainteresowań majsterkowaniem. Cały ten przemysł wydaje się bazować na niepewności rodziców i krewnych, którzy boją się, że zahamują rozwój dziecka, jeśli odpowiednio wcześnie nie dostarczą mu rzekomo „właściwych” narzędzi.

Co tak naprawdę dzieje się w tej małej główce

Aby zrozumieć, dlaczego większość zabawek przypisanych do płci jest bezużyteczna, musimy przyjrzeć się temu, co właśnie dzieje się w tym małym ciele. Dwa dni po przyjęciu urodzinowym siedziałam u naszego pediatry. Mój syn właśnie próbował zjeść jego stetoskop. Lekarz spojrzał na mnie i dość sucho stwierdził, że dzieci w tym wieku nie są biologicznie zaprogramowane ani na pojazdy, ani na lalki. Wszystkie osiągają te same kamienie milowe.

Z tego, co pamiętam z własnego doświadczenia i podręczników medycznych, w zasadzie dzieją się wtedy cztery rzeczy jednocześnie.

• Chwyt pęsetowy: Uczą się bardzo precyzyjnie podnosić przedmioty kciukiem i palcem wskazującym. Najczęściej są to małe, niezidentyfikowane okruszki z kuchennej podłogi, które w zasadzie miałaś odkurzyć już dawno temu.
• Niekontrolowana motoryka duża: Podciągają się na każdym chwiejnym meblu, stają na chwilę na dwóch nogach, a potem przewracają się jak worek ziemniaków. Potrzeba ruchu jest ogromna.
• Przyczyna i skutek: Kognitywne przebudzenie. Powoli dociera do nich, że ich działania mają bezpośrednie konsekwencje. Wieża się przewraca, kiedy się w nią uderzy. Piłka się toczy, kiedy się ją popchnie.
• Niekończąca się faza oralna: To część, która zawsze najbardziej martwiła mnie jako pielęgniarkę. Wszystko nieuchronnie ląduje w buzi, żeby zbadać wargami teksturę i właściwości przedmiotu.

Bezlitosny triaż w salonie

Zaczęliśmy więc triaż w salonie. Na izbie przyjęć segreguje się pacjentów według pilności. Ja tamtego niedzielnego wieczoru segregowałam zabawki według szans na przetrwanie – dla mojego dziecka i moich własnych nerwów. Siedziałam na podłodze z kubkiem zimnej kawy, a kryteria były surowe.

Wszystko, co mogło potencjalnie się odłamać i utknąć w małej tchawicy, od razu lądowało w kartonie do piwnicy. Podczas pracy na oddziale widziałam dzieci, które zainhalowały części tanich plastikowych samochodzików, bo obluzowała się źle przyklejona opona. Moja koleżanka spędziła kiedyś pół poranka na wyciąganiu z nosa malucha małego okrągłego kawałka plastiku. Dzieci w tym wieku mają fascynujący talent do wkładania przedmiotów w otwory ciała, o których w życiu byś nie pomyślała, że coś tam w ogóle wejdzie. Wybierając zabawkę, musisz wykazać się cynizmem przemęczonej pielęgniarki. Musisz wziąć daną rzecz do ręki i zadać sobie pytanie: co najgorszego może się z tym stać, jeśli uderzy o kafelkową podłogę trzydzieści razy z rzędu?

Znajoma przedszkolanka zwróciła mi ostatnio uwagę na coś, co prawie bym przeoczyła. Tektura. Dostaliśmy te grube, podobno niezniszczalne książeczki z obrazkami z grubego kartonu. Pewnego wtorkowego poranka mój syn żuł jedną z nich tak długo i intensywnie, że grube warstwy się rozpuściły, a on prawie udławił się papką z zadrukowanego papieru. Od tamtej pory jestem niezwykle wybredna, jeśli chodzi o wybór materiałów.

Z tego, co kojarzę, oficjalna europejska norma dotycząca bezpiecznych zabawek to DIN EN 71-3. Dla mnie w zasadzie oznacza to tylko tyle, że moje dziecko podczas żucia zabawki nie połyka żadnych toksycznych chemikaliów, a farby są odporne na działanie śliny. Unikaj tanich „okazji” w internecie z podejrzanych źródeł, płynących do nas w kontenerach. Jest też taki znak GS, który chyba ma oznaczać sprawdzone bezpieczeństwo. Po prostu ufam, że oznacza to, że nikt w fabryce nie wylał na drewno ekstremalnie toksycznego lakieru.

Moja osobista wojna z migającym plastikiem

Pierwszy worek na śmieci wypełnił się tamtego wieczoru bardzo szybko wszystkim, co potrzebowało baterii. Mam głęboką, niemal niezdrową awersję do interaktywnych plastikowych zabawek. Te ustrojstwa bez przerwy migają jaskrawymi kolorami i wydają z siebie syntetyczne odgłosy zwierząt, które nie mają absolutnie nic wspólnego z rzeczywistością. Mój synek wcisnął czerwony guzik i robotyczny głos zaczął niezwykle głośno ryczeć coś o szczęśliwych krowach. To potężnie przebodźcowuje dziecięcy mózg. Odbiera im to wszelką możliwość rozwijania własnej wyobraźni, ponieważ zabawka agresywnie narzuca gotową rozrywkę.

Do tego dochodzi jeszcze kwestia głośności. Te urządzenia często są tak głośne, że jestem niemal pewna, iż mogłyby na dłuższą metę uszkodzić wrażliwy słuch malucha. Oprócz tego systematycznie rujnują zdrowie psychiczne rodziców. Nie ma nic gorszego, niż o trzeciej nad ranem w drodze do kuchni przypadkiem nadepnąć na ukryty przycisk wozu strażackiego i obudzić pół domu wyciem syren. Przeżyłam to już wystarczająco dużo razy i w pewnym momencie pod wpływem impulsu po prostu wyjęłam wszystkie baterie przy użyciu śrubokręta.

Dodatkowo, te elektroniczne potwory często mydlą rodzicom oczy, sugerując, że mają wartość edukacyjną. Opakowują migające światełka i guziczki jako "wczesne wspieranie geniuszy". To totalna bzdura. Dziecko nie nauczy się szybciej mówić od tego, że plastikowy pies wyśpiewa mu alfabet po naciśnięciu przycisku. Uczy się poprzez dotykanie prawdziwych przedmiotów, upuszczanie ich i obserwowanie, co się wtedy stanie.

Moim zdaniem zwykłe pluszaki to i tak tylko uciążliwe zbieracze kurzu, które trzeba ciągle prać, bo po trzech dniach zaczynają pachnieć kwaśnym mlekiem.

Naga prawda o naszych zabawkach

Po mojej bezlitosnej akcji segregacji nie zostało tego wiele. Przepełniony pokój dziecięcy prowadzi tylko do przebodźcowania. W kręgach Montessori ciągle używa się pojęcia tzw. zabawy otwartej. W gruncie rzeczy oznacza to po prostu, że dany przedmiot nie ma tylko jednego, określonego zastosowania. Migający samochód może być tylko migającym samochodem. Za to prosty drewniany klocek może być wszystkim. Dzisiaj służy do rzucania, za tydzień będzie elementem wysokiej wieży.

Moim absolutnym faworytem jest prosta drewniana wieża do układania marki Kianao. To żadne high-tech. To po prostu ciężkie, naturalne drewniane kółka. Mój syn potrzebował kilku tygodni, aby odkryć, jak nawlekać kółka na ten nieszczęsny drążek. Na początku tylko rzucał nimi po całym salonie. Ale drewno jest niewiarygodnie solidne, a farby stworzono na bazie wody, więc są całkowicie bezpieczne, nawet gdy trzyma kółka w buzi przez wiele godzin. Dźwięk drewna uderzającego o drewnianą podłogę jest jak najbardziej znośny dla moich uszu. Dzięki tej jednej, prostej wieży nauczył się więcej o związku przyczynowo-skutkowym niż dzięki wszystkim gadżetom elektronicznym, które dostaliśmy w prezencie.

Mamy też takie małe drewniane autko z tej samej kolekcji. Jest w porządku. Wygląda na półce niesamowicie estetycznie i idealnie wpasowuje się w ten neutralny, skandynawski design, do którego wszyscy w głębi duszy dążymy. Ale obecnie mój syn używa go głównie jako tępego pocisku wymierzonego w nasze listwy przypodłogowe. Auto toczy się wprawdzie nieźle, ale ta subtelna mechanika popychania nieszczególnie go jeszcze interesuje. Z pewnością przyjdzie czas, kiedy zacznie się nim bawić, ale na razie to raczej droga dekoracja.

Naprawdę użyteczne w tej niekończącej się fazie są za to silikonowe gryzaki. Mają wypukłą strukturę, która najwyraźniej łagodzi ból podrażnionych dziąseł. Można je łatwo umyć pod bieżącą wodą lub włożyć do lodówki, kiedy ból staje się naprawdę nieznośny. Walają się u nas we wszystkich torbach i pod każdym siedzeniem w samochodzie.

Rzeczywistość zabawy z roczniakiem jest chaotyczna i nieprzewidywalna. Bierzesz cały ten hałasujący plastikowy śmieć, chowasz go głęboko w piwnicy, a na dywanie kładziesz jeden jedyny, prosty drewniany klocek, żywiąc płonną nadzieję, że twoje dziecko uzna go za interesujący. Bardzo często jednak na koniec i tak zdecyduje się na puste kartonowe pudełko po przesyłce.

Jeśli nie chcesz zamienić swojego domu w hałaśliwą plastikową pustynię, poszukaj czegoś delikatniejszego. Odkryj minimalistyczną kolekcję zabawek, zanim wprowadzisz do domu kolejnego głośnego potwora.

Często zadawane pytania z prawdziwego życia

Czy mój syn w tym wieku naprawdę potrzebuje aut i koparek?
Nie. Twój syn w ogóle nie wie, czym jest koparka. Dla niego to tylko nieforemny, niebieski przedmiot, który potencjalnie można włożyć do buzi albo zrzucić na podłogę. Branża chce nam wmówić, że chłopcy do prawidłowego rozwoju potrzebują pojazdów silnikowych. Zaproponuj mu kilka zwykłych klocków albo proste kubeczki. Spełnią dokładnie to samo zadanie, a są znacznie tańsze i zazwyczaj dużo bezpieczniejsze.

Co zrobić z okropnymi plastikowymi prezentami od rodziny?
Z czasem przestałam się tym w ogóle przejmować. Grzecznie podziękuj podczas wręczania, pozwól dziecku pobawić się tym przez pięć minut w dniu urodzin, zrób zdjęcie jako dowód, a potem bez litości wygnaj tę rzecz do pudła w piwnicy. Jeśli rodzina zapyta przy następnej wizycie, powiedz po prostu, że zabawka właśnie "odpoczywa" w ramach pedagogicznej rotacji zabawek. Nikt nie musi wiedzieć, że ten odpoczynek potrwa najprawdopodobniej aż do osiemnastych urodzin.

Ile zabawek roczniak powinien mieć do dyspozycji w tym samym czasie?
O wiele mniej, niż myślisz. Jeśli na podłodze leży więcej niż cztery lub pięć rzeczy jednocześnie, mózg mojego syna po prostu się wyłącza. Wtedy tylko bezcelowo wędruje od jednego przedmiotu do drugiego, wcale nie angażując się zbytnio w zabawę niczym konkretnym. Zapakuj całą resztę do nieprzezroczystych pudeł i wymieniaj zabawki co kilka tygodni. W ten sposób będą się wydawać zawsze nowe i ekscytujące.

Od kiedy mija niebezpieczeństwo zadławienia małymi częściami?
Z pewnością nie w dniu, w którym zdmuchną swoją pierwszą świeczkę. Z tego, co zdążyłam zrozumieć, faza oralna często ciągnie się aż do drugiego, a nawet trzeciego roku życia. Nasz pediatra zażartował kiedyś, że jest się bezpiecznym dopiero wtedy, gdy dziecko poznawczo zrozumie, że klocki Lego nie smakują jak czekolada. Do tego czasu każda zabawka w teorii nie powinna móc przejść przez pustą rolkę po papierze toaletowym. Jeśli przechodzi bez problemu, jest zbyt mała i po prostu niebezpieczna.

Czy chodziki, do których wkłada się dziecko, mają w ogóle jakiś sens?
Absolutnie nie. Trzymajcie się od nich z daleka. Na izbie przyjęć zbyt wiele razy widziałam poważne urazy głowy, ponieważ dzieci w tych wynalazkach spadały ze schodów lub osiągały prędkość, nad którą miały zerową kontrolę. Często wręcz opóźniają one naturalny rozwój motoryczny, bo dzieci przyjmują w nich całkowicie nienaturalną postawę. Ciężki, stabilny, drewniany pchacz to o wiele bezpieczniejszy i lepszy wybór, kiedy maluchy zaczynają się podciągać.