Dlaczego niemowlę preferuje jedną stronę i jak rozluźnić napiętą szyję

Przewijasz galerię w telefonie o drugiej w nocy. Zauważasz, że na wszystkich czterystu zdjęciach, które zrobiłaś w tym tygodniu, Twoje dziecko patrzy przez prawe ramię. W łóżeczku wpatruje się w prawą ścianę. Podczas karmienia patrzy w prawo. W foteliku samochodowym zerka w prawo. Wygląda to tak, jakby celowo unikało kontaktu wzrokowego z lewą stroną świata.

Twoja teściowa pewnie powie Ci, że maluch po prostu ma swój „lepszy profil” do zdjęć. Albo że to jego taki uroczy kaprys. To bardzo uporczywy mit wśród starszego pokolenia. Na tym etapie niemowlęta przypominają raczej miękkie kluseczki. Nie mają jeszcze artystycznych preferencji co do kąta ustawienia aparatu.

Prawda jest taka, że po prostu mają napięty kark.

Naukowe wyjaśnienie tego przekrzywienia

Medyczny termin to wrodzony kręcz szyi. Kiedyś wpisywałam to hasło w karty pacjentów przez cały dzień, a i tak w połowie przypadków robiłam literówkę. Brzmi groźnie i skomplikowanie, ale w rzeczywistości oznacza po prostu przekrzywioną szyję.

Mój pediatra wyjaśnił mi, że wszystko sprowadza się do mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. To grube pasmo biegnące wzdłuż boku szyi. Kiedy ulega on skróceniu i napięciu, główka dziecka pochyla się w stronę jednego ramienia, a broda kieruje się w przeciwną stronę.

Dokładny mechanizm powstawania tej dolegliwości jest dla mnie wciąż nieco mglisty, nawet po latach pracy jako pielęgniarka. Czasami maluch po prostu niefortunnie ułoży się w macicy pod koniec ciąży, zwłaszcza w ułożeniu pośladkowym. Czasami wiąże się to z drobnym urazem podczas porodu. Tak czy inaczej, przychodzą na świat z upartym skurczem mięśnia, który nie chce puścić.

Posłuchaj. Widziałam na oddziale ratunkowym setki niemowląt z napiętą szyją. Świeżo upieczeni rodzice zawsze wpadają w panikę. Myślą, że kręgosłup ich dziecka jest trwale wykrzywiony albo że to jakaś poważna wada układu kostnego. Prawie nigdy tak nie jest. Zazwyczaj to tylko uparty mięsień.

Mój osobisty problem z plastikowymi kubełkami

Wkładamy dzieci do plastikowych pojemników, żeby jakoś przetrwać. Foteliki samochodowe, huśtawki, bujaczki. Wiem, jak to jest. Czasami po prostu musisz odłożyć na chwilę dziecko, żeby móc wypić jedną ciepłą kawę przed południem.

Ale te „kubełki” to prawdziwe inkubatory sztywności karku i ułożeniowych spłaszczeń główki. Kiedy dziecko ma napiętą szyję, naturalnie pochyla głowę w tę stronę, w którą jest mu wygodniej. Gdy umieścisz je w twardym, pochylonym plastikowym siedzisku, grawitacja i twarde oparcie tylko utrwalają to ułożenie. Fizycznie nie są w stanie obrócić główki i wyjść z tego wyżłobienia, które same sobie stworzyły.

Siedzą tam przez dwie godziny, podczas gdy ty nadrabiasz pranie albo próbujesz odpisać na maile. Napięty mięsień szyi sztywnieje jeszcze bardziej z powodu braku ruchu. Ciężki tył ich czaszki opiera się dokładnie w tym samym miejscu, spłaszczając miękką jeszcze kość. To błędne koło wygody i ułożeniowej asymetrii.

Czasami z boku szyi pojawia się też maleńki, bezbolesny guzek, który z czasem sam znika.

Jak w praktyce wygląda rozciąganie małego, wściekłego człowieka

Niemowlakowi nie da się niczego przetłumaczyć. Musisz po prostu sprawić, by mniej lubiana przez niego strona pokoju stała się dla niego najciekawszym miejscem na ziemi, trzymając go jednocześnie z dala od plastikowych leżaczków tak często, jak to tylko możliwe.

Kiedy mój synek był mały i faworyzował swoją prawą stronę, kładłam go płasko na podłodze i umieszczałam zabawki tuż poza zasięgiem jego wzroku na tej ignorowanej, lewej stronie. Z tego właśnie powodu mam ogromny sentyment do Tęczowego stojaka edukacyjnego ze zwierzątkami. Mieliśmy drewniany stojak bardzo podobny do tego. Celowo wieszałam zabawkę-słonia wyłącznie po jego „gorszej” stronie. Zmuszało go to do odwracania główki, żeby spojrzeć na kształty. Działało to głównie dlatego, że z racji ich umiejscowienia fizycznie nie mógł ich zignorować.

Naturalne drewno na tym stojaku prezentuje się naprawdę ładnie, ale główną korzyścią medyczną jest ułożenie malucha płasko na plecach, aby naturalnie rozciągał szyję, próbując uderzać w zabawki.

Zabawa na podłodze wymaga ubranka, które nie będzie się podwijać i nie wywoła sensorycznej frustracji. Body dziecięce z bawełny organicznej nadaje się do tego idealnie. Robi dokładnie to, co do niego należy. Zakrywa pieluszkę i oferuje odpowiednią elastyczność, gdy próbujesz namówić wijące się niemowlę do bocznego pochylenia karku. To po prostu proste body bez rękawów. Użycie bawełny organicznej jest na plus, bo oznacza o jedną wysypkę spowodowaną syntetycznym materiałem mniej – w czasie, gdy zależy ci na rozwiązaniu problemu z szyją.

Mój pediatra pokazał mi kilka konkretnych ćwiczeń rozciągających, które mogłam robić z dzieckiem w domu. Kazał położyć synka na plecach, ustabilizować ramię po spiętej stronie i delikatnie pokierować jego główką tak, aby ucho zetknęło się z przeciwległym ramieniem. Od niechcenia wspomniał, że powinnam utrzymać taką pozycję przez trzydzieści sekund.

W rzeczywistości utrzymanie wyrywającego się niemowlaka w takiej pozycji przez pół minuty to sport ekstremalny. Po prostu robisz, co w twojej mocy. Nic na siłę. Jeśli dziecko się denerwuje, odpuść i spróbuj ponownie po drzemce.

Czasem potrzebujesz, żeby maluch potrzymał coś w rączkach i przestał odtrącać twoje dłonie podczas ćwiczeń. Ząbkowanie i sztywność karku często nakładają się na siebie we wczesnym okresie niemowlęcych kryzysów. Dawałam mojemu synkowi na przykład Gryzak Pandę, żeby po prostu zająć czymś jego buzię i rączki. To bardzo funkcjonalne odwrócenie uwagi. Dziecko gryzie bezpieczny silikon, a ty zyskujesz solidne dziesięć sekund na rozciągnięcie jego szyi, zanim w ogóle zorientuje się, co robisz.

Jeśli potrzebujesz prostych rzeczy, które zajmą twoje dziecko podczas zabawy na podłodze i nie będą przypominać w salonie krzykliwej eksplozji plastiku, koniecznie rzuć okiem na kolekcję drewnianych zabawek Kianao.

Sztuka zmiany pozycji

Zwalczanie tej dolegliwości polega głównie na byciu niezwykle irytującym dla własnego dziecka. Musisz bezustannie przerywać jego ulubione, wygodne schematy ułożenia.

Zmieniaj strony, po których je nosisz i karmisz. Jeśli odruchowo trzymasz dziecko na lewym biodrze, musisz świadomie przenieść je na prawe, by zachęcić do odwrócenia głowy w drugą stronę. Będzie to dla ciebie początkowo zupełnie nienaturalne uczucie – zupełnie tak, jakbyś próbowała podpisać się niedominującą ręką. Czujesz się niezgrabnie i jest spora szansa, że pewnie nieraz upuścisz po drodze ulewajkę.

Pamiętaj też, by odwracać malucha w łóżeczku. Niemowlęta uwielbiają wypatrywać, kto wejdzie do pokoju. Połóż dziecko w taki sposób, aby chcąc spojrzeć w kierunku drzwi, zmuszone było do odwrócenia głowy w stronę przeciwną od napiętego mięśnia. Oczywiście do spania kładziemy je zawsze na plecach. Zwyczajnie układaj jego główkę tam, gdzie zazwyczaj trzyma stópki.

Czas na brzuszku (tzw. tummy time) to druga połowa sukcesu. Wzmacnia mięśnie grzbietu i obręczy barkowej, dzięki czemu dziecko wkrótce zdoła samodzielnie dźwigać swoją ciężką główkę. Uwalnia to również tył czaszki od wszelkiego ucisku. Mój maluch nienawidził leżenia na brzuszku. Zdecydowana większość dzieci go nie lubi. Krzyczą z twarzą wtuloną w dywan, a ty siedzisz obok i śpiewasz im piosenki, znosząc przy tym ich mordercze spojrzenia. To po prostu niezbędny element całego procesu.

Kiedy oddać sprawę w ręce specjalisty

Jeśli wcześnie dostrzeżesz to przechylenie, problem zazwyczaj znika. Przy odrobinie konsekwencji z zabawą na podłodze i ćwiczeniami rozciągającymi większość przypadków rozwiązuje się samoistnie jeszcze przed upływem szóstego miesiąca.

Ale zawsze warto porozmawiać o tym z lekarzem. Pediatra przy okazji sprawdzi stawy biodrowe, ponieważ zachodzi pewna niewielka korelacja pomiędzy kręczem szyi a dysplazją bioder. Jeśli twoje dziecko zacznie gwałtownie przechylać głowę na późniejszym etapie życia, a towarzyszyć temu będą wymioty albo skrajna drażliwość – nie zwlekaj i od razu zabierz je do specjalisty. To zupełnie inna bajka i może sygnalizować refluks lub poważną infekcję.

Jeśli przechylenie jest bardzo wyraźne, przeważnie radzę rodzicom poprosić o skierowanie do fizjoterapeuty dziecięcego. Mają oni w rękach prawdziwą magię. Doskonale wiedzą, w jaki sposób złapać płaczące niemowlę, aby rozciągnąć mięsień, nie robiąc mu krzywdy. Tobie jako rodzicowi, zdejmuje to z barków potężny ciężar psychiczny.

Nie musisz naprawiać wszystkiego sama, mamo.

Zanim zaczniesz panikować i do późnej nocy czytać w internecie o nieodwracalnych opóźnieniach w rozwoju, weź głęboki oddech. Może w międzyczasie przejrzyj kolekcję akcesoriów Kianao, żeby znaleźć rzeczy, które zachęcą malucha do zdrowego ruchu i wspierającej zabawy na płasko.

Trudne pytania bez owijania w bawełnę

Skąd mam wiedzieć, czy moje dziecko ma napięty kark, czy po prostu jest uparte?

Obserwuj je wtedy, kiedy nie wie, że patrzysz. Preferowanie jednej ze stron przy karmieniu piersią to zazwyczaj oczywista wskazówka. Jeśli maluch chętnie ssie z prawej piersi, ale krzyczy i wyrywa się, gdy próbujesz przystawić go do lewej – prawdopodobnie zmusza to jego mięsień do bolesnego naciągnięcia. Dziecko nie jest uparte, ono po prostu chroni się przed odczuwaniem dyskomfortu.

Czy samo leżenie na brzuszku wyleczy sztywny kark?

Nigdy nic nie działa do końca samodzielnie. Tummy time jest fantastyczny dla budowania bazowej siły tułowia i szyi, ale nie rozciąga w sposób celowy konkretnego, skróconego mięśnia. Potrzebujesz mądrego połączenia leżenia na brzuszku (by zapobiec zjawisku płaskiej głowy) z ukierunkowaną modyfikacją ułożenia wymuszającą na maluchu patrzenie w stronę przeciwną.

Czy naprawdę muszę iść do fizjoterapeuty?

Moja odpowiedź brzmi: tak, jeśli tylko obejmuje to twoje ubezpieczenie lub masz na to odpowiedni budżet. Mając w domu swoje pierwsze dziecko, samodzielna próba rozciągnięcia tak małej i kruchej istotki przyprawia o przerażenie. Fizjoterapeuta precyzyjnie pokaże ci, z jaką siłą powinnaś dawkować ucisk. Doda ci odwagi, aby realnie podejmować te ćwiczenia we własnym domu, a nie tylko bez przekonania masować małe ramionko z nadzieją, że jakoś to będzie.

Czy spłaszczenie na główce zostanie już na zawsze?

Prawdopodobnie nie. Czaszka niemowlęcia w tym okresie jest wyjątkowo plastyczna. W miarę jak dziecko zaczyna spędzać rzadziej czas na plecach i więcej siadać czy raczkować, rosnący z każdym tygodniem mózg zwykle z powrotem wypycha czaszkę do całkiem normalnego, naturalnego kształtu. Bywa, że gdy asymetria jest mocna, lekarz zaleca specjalny kask korekcyjny. Taki kask na małej główce może wyglądać groźnie, jednak dzieci potrafią się do niego zaadaptować w dwa dni.

Dlaczego moje dziecko płacze, kiedy rozciągam mu szyję?

Bo jej kark jest spięty, a dzieci po prostu nie znoszą kontrolowania. Nie zawsze musi to oznaczać, że sprawiasz swojemu dziecku silny ból. Wyobraź sobie tylko swoje odczucia, kiedy ktoś intensywnie naciąga twój ściśnięty po treningu mięsień. To wyjątkowo denerwujące i okropnie niekomfortowe. Twój bobas płacze, ponieważ to absolutnie jedyny znany mu sposób na przekazanie ci wiadomości: „zostawcie mnie w świętym spokoju”.