Kiedy dziecko powinno zacząć mówić? Prawdziwy i nieidealny harmonogram mamy

Siedziałam po turecku na moim wyblakłym dywanie w kwiatki w salonie, agresywnie machając plastikową krową przed moim dziewięciomiesięcznym synem, Wyattem, i głośno krzycząc „MUUU” jak jakaś wariatka. On tylko patrzył na mnie, powoli mrugając, pewnie zastanawiając się, dlaczego ta pani, która daje mu mleko, zachowuje się tak dziwnie. Moja teściowa – złota kobieta – była na głośnomówiącym i pytała po raz trzeci w tym tygodniu, czy mały już „próbuje rozmawiać”.

Jeśli to czytasz, pewnie jedziemy na tym samym wózku. Obserwujesz swoje dziecko, czekając, aż powie coś — cokolwiek — co przypomina prawdziwe ludzkie słowo, podczas gdy jakaś babka na Instagramie twierdzi, że jej ośmiomiesięczniak właśnie wyrecytował inwokację z „Pana Tadeusza”. Powiem Ci szczerze: to czekanie na pierwsze słowa jest wykańczające. Jako mama trójki dzieci poniżej piątego roku życia i była przedszkolanka, mogę Ci powiedzieć, że rozwój mowy jest chaotyczny, dziwny i rzadko trzyma się tych zgrabnych, małych tabelek z poradników dla rodziców.

Mój najstarszy syn to żywy dowód na to, dlaczego nie powinniśmy porównywać naszych dzieci z nikim innym. Wyatt nie powiedział ani jednego wyraźnego, celowego słowa, dopóki nie skończył prawie osiemnastu miesięcy. Tymczasem moja najmłodsza córka praktycznie wykrzykiwała całe zdania prosto z łóżeczka. Każde dziecko jest inne, ale obserwowanie, jak uczą się używać swojego głosu, to niezła jazda bez trzymanki. Porozmawiajmy o tym, jak to wygląda w praktyce, z dala od medycznych podręczników.

Faza krzyczącego ziemniaczka

Z tego, co zrozumiałam z rozmów z moim pediatrą, doktorem Millerem, dzieci zaczynają ogarniać język na długo przed pojawieniem się na świecie. Podobno słyszą nasze stłumione głosy przez wody płodowe, co chyba oznacza, że moja najmłodsza, jeszcze w brzuchu, nasłuchała się sporo moich krzyków na jej starszych braci, żeby w końcu założyli buty. Ale po narodzinach, pierwsze miesiące to po prostu... hałas. Płacz, stękanie i w końcu, około drugiego lub trzeciego miesiąca, pojawia się to urocze małe gruchanie.

Pamiętam, jak czytałam te wszystkie artykuły, które twierdziły, że powinnam nieustannie mówić do noworodka, żeby budować jego słownictwo. Próbowałam, słowo daję. Ale byłam tak niewyspana, że miałam halucynacje, a ileż można opowiadać o składaniu prania istotce, która dosłownie nie potrafi jeszcze sama utrzymać głowy. W końcu dotarło do mnie, że po prostu przebywanie w ich pobliżu i sporadyczne łapanie kontaktu wzrokowego rzucając wesołe „hej, ty”, zupełnie wystarczy. Nie musisz odstawiać przed niemowlakiem solowego spektaklu na Broadwayu.

Era bąbelków ze śliny i gaworzenia

W okolicach szóstego miesiąca zaczyna się robić zabawnie. To wtedy maluchy zaczynają testować swoje struny głosowe, łącząc spółgłoski i samogłoski, co zazwyczaj kończy się mnóstwem bąbelków ze śliny i dźwiękami typu „ba-ba-ba”. Kiedy Wyatt po raz pierwszy powiedział „ta-ta”, mój mąż o mało nie zorganizował parady na jego cześć. Nie miałam serca powiedzieć mu, że według doktora Millera dzieci w tym wieku nie mają zielonego pojęcia, co mówią, a jedynie ćwiczą ruchy mięśni potrzebne do wydawania dźwięków.

A tu coś, co naprawdę mnie zaskoczyło: doktor Miller powiedział mi, że żucie jest ściśle powiązane z rozwojem mowy. Z mojego całkowicie nienaukowego punktu widzenia wynika, że gryzienie różnych rzeczy buduje mięśnie szczęki i języka, których maluchy będą później potrzebować do formowania słów. Więc zamiast katować je fiszkami z obrazkami, daj im po prostu coś do gryzienia, podczas gdy do nich mówisz.

Przy moim średnim dziecku bardzo polegałam na Gryzaku Małpce od Kianao. Mam na punkcie tej rzeczy obsesję. Ma kółko z surowego drewna bukowego, które stawia solidny opór dla głębokich mięśni szczęki, i te miękkie, silikonowe uszy dla urozmaiconych wrażeń sensorycznych. Do tego jest przystępny cenowo i idealnie wpasowuje się w budżet mamy prowadzącej mały sklepik na Etsy. Moja córka godzinami memłała to drewniane kółko, podczas gdy ja opowiadałam jej, jak robię obiad, i przysięgam, że pomogło jej to szybciej ogarnąć mechanikę własnej buzi.

Z drugiej strony, próbowaliśmy też Gryzaka Wiewiórki. Jest uroczy, w całości wykonany z silikonu spożywczego i na pewno pomaga, gdy zaczyna się prawdziwy ból związany z ząbkowaniem. Ale szału nie ma. Ponieważ jest zrobiony z jednego materiału, moim dzieciom szybciej się nudził, a jego kształt sprawiał, że ciągle wyślizgiwał się z ich naślinionych rączek, co oznaczało, że schylałam się po niego ze pięćdziesiąt razy dziennie. Jeśli masz kupić jeden z nich, bierz małpkę. Połączenie drewna i silikonu to prawdziwy strzał w dziesiątkę.

Przestań zdrabniać, ale zostaw ten śmieszny głos

Dobra, muszę trochę ponarzekać na to całe spieszczanie i „dzidziusiowe” gadanie. Moja babcia zawsze powtarzała, że jeśli mówisz do dzieci jak do idiotów, to będą brzmieć jak idioci. Zawsze się z nią zgadzałam, ale nauka jest w rzeczywistości nieco bardziej skomplikowana. Doktor Miller wyjaśnił, że *powinno się* używać prawdziwych słów — nie nazywaj psa „piesełkiem-wiesełkiem” — ale *warto* używać tego wysokiego, melodyjnego, śpiewnego głosu. Nazywa się to językiem skierowanym do dziecka (tzw. *parentese*) i najwyraźniej działa to na mózg malucha jak wielki akustyczny reflektor.

Więc, kiedy próbowałam nakłonić Wyatta do mówienia, czułam się głupio, ale podnosiłam głos o trzy oktawy i mówiłam: „Zobacz, jaki CZERWONY samochód!”. To działa. Przyciąga ich uwagę. Po prostu nie wymyślaj bezsensownych słów. A skoro już o bezsensie mowa, czasami ludzie mają naprawdę dziwne pomysły na to, jak przeliterować słowa na dziecięcych ubrankach. Miałam klientkę na Etsy, która poprosiła mnie o wyhaftowanie „mały bombel mamusi” na body, bo uważała, że z błędem ortograficznym będzie to wyglądać bardziej uroczo. (Zrobiłam to, bo biznes to biznes, ale moją duszę byłej nauczycielki wręcz skręcało z bólu. Zresztą mój teść nazywa wszystkie wnuki „bombikami” przez jakiś stary wewnątrzrodzinny żart, więc chyba wszyscy mamy swoje językowe dziwactwa).

Jeśli szukasz zabawek, które naturalnie wspierają ten etap, nie dokładając kolejnej góry plastiku do Twojego salonu, sprawdź kolekcję zabawek i gryzaków dla niemowląt od Kianao.

Faza małego dyktatora

Między dziewiątym a dwunastym miesiącem zazwyczaj następuje eksplozja rozumienia, nawet jeśli same słowa jeszcze się nie pojawiają. To faza pokazywania palcem. Moje środkowe dziecko było w zasadzie małym, milczącym dyktatorem. Wskazywała pulchnym paluszkiem na krakersa, agresywnie pochrząkiwała i oczekiwała, że zaserwuję jej go na srebrnej tacy.

I tu dostałam od mojego pediatry trudną lekcję: przestań przewidywać każdą ich potrzebę. Jeśli podajesz maluchowi kubek, zanim w ogóle o niego poprosi, to po co ma się męczyć i uczyć słowa na jego określenie? Doktor Miller zalecił, żebym robiła pauzy. Kiedy dziecko coś pokazuje, odczekaj kilka sekund. Popatrz na nie wyczekująco. Jeśli nic nie powie, po prostu nazwij ten przedmiot: „Chcesz krakersa? Proszę, oto krakers”. Na początku można się czuć z tym trochę wrednie, ale zmusza to maluchy do zrozumienia, że komunikacja działa w obie strony.

To również świetny czas na rozpoczęcie gier w „pokaż i nazwij”. My rozkładaliśmy Kocyk Niemowlęcy z Organiczej Bawełny – Jesienny Jeż podczas leżenia na brzuszku. Ma on piękne musztardowe tło, po którym rozsiane są jasnoniebieskie, wysoce kontrastujące jeże. Wskazywałam na te małe zwierzaki i w kółko powtarzałam: „Jeżyk! Niebieski!”. Wizualny kontrast najwyraźniej pomaga im w śledzeniu wzrokiem, a zapewnienie im przytulnego miejsca z bawełny organicznej sprawia, że podłoga staje się znacznie bardziej atrakcyjna. Poza tym kocyk bez problemu znosi pranie w pralce, co w naszym domu po prostu nie podlega negocjacjom.

Kiedy w końcu padają te pierwsze słowa

Dla większości dzieci to magiczne, pierwsze celowo wypowiedziane słowo pojawia się gdzieś między 12. a 18. miesiącem życia. I powiem wam, że rzadko jest to słowo, którego naprawdę pragniecie. Spędzasz miesiące powtarzając: „Mama, powiedz mama”, a potem pewnego dnia do pokoju wchodzi pies, a twoje dziecko głośno krzyczy „Pies!”.

Kiedy maluch ma 18 miesięcy, mój lekarz zazwyczaj oczekiwał zasobu około 10 do 50 słów. A oto ciekawostka, której się dowiedziałam: odgłosy zwierząt liczą się jako słowa. Jeśli Twoje dziecko zawsze poprawnie mówi „muu” na krowę, to właśnie zaliczyliśmy słowo w jego słowniku. Podobnie działa język migowy dla bobasów. Aha, i jeśli mieszkacie w dwujęzycznym domu, słowa w obu językach wliczają się do całości. Moja babcia mówiła do nas mieszanką angielskiego i hiszpańskiego, więc jeśli moje dzieci znały słowa „woda” i „agua”, doktor Miller traktował to jako dwa oddzielne słowa.

W okolicy drugich urodzin zaczyna się wyczekiwanie na pierwsze zdania dwuwyrazowe. „Więcej mleka”. „Auto jedzie”. „Nie spać”. (To ostatnie to osobisty faworyt w moim domu). Jeśli Twoje dziecko nie robi tego do drugiego roku życia, lub jeśli nagle przestaje używać słów, które wcześniej znało, to znak, żeby zadzwonić do pediatry. Nie przekopuj w panice Google'a o drugiej w nocy. Po prostu zadzwoń do lekarza. Wczesna pomoc logopedyczna jest niezwykle powszechna i przynosi super efekty, a szukanie dodatkowego wsparcia, jeśli dziecko go potrzebuje, to żaden wstyd.

Szczerze mówiąc, mowa pojawi się we własnym tempie Twojego dziecka, a nie według Twojego narzuconego harmonogramu. Odpuść te fiszki, zignoruj sąsiadkę chwalącą się ogromnym zasobem słownictwa jej niemowlaka i po prostu rozmawiaj z maluchem przy składaniu prania. Wszystko będzie dobrze.

Chcesz wesprzeć rozwój swojego maluszka dzięki bezpiecznym, ekologicznym produktom? Odkryj naszą pełną linię organicznych niezbędników do dziecięcego pokoju tutaj.

Pytania, które najczęściej słyszę w tym całym zamieszaniu

Dlaczego moje dziecko tylko parska, zamiast gaworzyć?

Szczerze? Bo parskanie i plucie wydaje im się po prostu przezabawne. Ale z praktycznego punktu widzenia, puszczanie bąbelków ze śliny i wydawanie ustami dźwięków przypominających motorówkę jest tak naprawdę bardzo ważnym krokiem na drodze do nauki mowy. Uczy ich, jak jednocześnie kontrolować mięśnie ust i przepływ powietrza. Jeśli robią to między 5. a 7. miesiącem życia, wszystko idzie zgodnie z planem. Chwyć ręcznik, wytrzyj ślinkę i parsknij wesoło w odpowiedzi.

Czy smoczki powodują opóźnienia mowy?

Mój najstarszy był całkowicie uzależniony od smoczka, a ja nieustannie panikowałam z tego powodu. Doktor Miller powiedział mi, że trzymanie smoczka w buzi 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu z pewnością może utrudnić ćwiczenie gaworzenia, no bo hej – przecież mają w buzi korek. Poszliśmy na kompromis, używając smoczka wyłącznie w łóżeczku i podczas długich podróży samochodem, dopiero jak mały skończył roczek. Po prostu pamiętaj o wyjmowaniu go z buzi, gdy dziecko nie śpi i się bawi, żeby miało mnóstwo przestrzeni na głośną wokalizację.

Czy czytanie noworodkowi naprawdę ma jakiś sens?

Cóż, nie ogarniają wielowątkowej fabuły z „Kici Koci”, jeśli o to pytasz. Ale tak, czytanie to w zasadzie najprostszy sposób, by otoczyć dziecko toną nowych słów, których normalnie raczej nie używasz w codziennej, rutynowej rozmowie. Poza tym przyzwyczaja je to do rytmu i brzmienia Twojego głosu. Tylko nie stresuj się zbytnio, jeśli maluch spróbuje raczej zjeść tekturową książeczkę, zamiast z ciekawością chłonąć obrazki.

Co, jeśli moje dziecko woli pokazywać palcem, zamiast mówić?

Moje średnie dziecko robiło tak do momentu, w którym skończyło prawie dwa lata. Doprowadzało mnie to do szewskiej pasji. Porada mojego pediatry brzmiała krótko: wprowadź „pauzę”. Kiedy dzidziuś coś pokazuje paluszkiem, nie podawaj mu tego natychmiastowo. Powiedz na przykład: „Aha, chcesz kubeczek? Potrafisz powiedzieć kubek?”. Daj mu chwilę na spróbowanie podjęcia jakiegokolwiek wysiłku. Jeśli wyda z siebie tylko krótkie stęknięcie, powtórz słowo ponownie na głos i podaj przedmiot. Z czasem bardzo szybko się zorientują, że używanie własnego głosu pozwala zdobyć przekąskę o wiele szybciej niż samo bierne wskazywanie palcem.

Czy chłopcy naprawdę uczą się mówić wolniej niż dziewczynki?

Bazując na moim bardzo osobistym doświadczeniu z trójką dzieci – tak. Wyattowi zajęło dosłownie wieki, zanim w końcu zaczął mówić, podczas gdy moja córka w tym samym wieku chętnie trajkotała o wiele wcześniej. Doktor Miller stwierdził, że ze statystycznego punktu widzenia chłopcy czasami rozwijają mowę ociupinkę później niż dziewczynki, ale mówimy tu o drobnej kwestii paru tygodni lub kilku miesięcy różnicy, a zdecydowanie nie lat. W żadnym razie nie jest to wymówka, by bagatelizować czy ignorować prawdziwe problemy i opóźnienia mowy, więc jeśli intuicja i serce podpowiadają Ci, że u półtorarocznego malca coś nie gra, po prostu nie zwlekaj i zapytaj swojego lekarza.