De waarheid over wanneer je baby echt gaat praten

Het was eind 2018. Ik zat in kleermakerszit op zo'n felgekleurde schuimrubberen puzzelmat in de kelder van een buurthuis. Het rook er vaag naar gebleekte luiers en pure wanhoop. Ik droeg een yogabroek die absoluut nog nooit de binnenkant van een yogastudio had gezien, balanceerde een lauwe koffie op mijn knie en keek naar mijn zeven maanden oude zoontje, Leo. Hij was uiterst geconcentreerd bezig met een poging om een verdwaalde Cheerio, die hij onder de verwarming had gevonden, naar binnen te werken.

Vlak naast ons zat een andere moeder met haar baby — ik zweer het je, hij heette Barnaby of zoiets — die rechtop zat, zijn moeder recht in de ogen aankeek en heel duidelijk "Pa-pa" articuleerde. Echt, perfect gewoon. Het jochie klonk als een piepkleine Britse butler.

Ik raakte compleet in paniek. Ik voelde de hete steken van moedergevoel-schuld door mijn oversized trui heen zweten. Ik herinner me nog dat ik daar op de mat mijn telefoon pakte en wild begon te googelen op wanneer beginnen baby's met praten, want mijn kind communiceerde op dat moment uitsluitend via gegrom, scheetjes en het hoge gekrijs van een pterodactylus.

Ik had een enorme, volkomen onjuiste aanname over hoe spraak werkt. Ik dacht dat het zoiets was als een knop omzetten. Alsof ze de ene dag gewoon luidruchtige aardappels zijn, en de volgende dag opeens zinnen formuleren over hun lievelingskleur. De grootste fabel over ouderschap is dat "praten" pas telt als je de woorden herkent. Maar dat is echt onzin. De basis hiervoor ontstaat zo langzaam dat je het amper doorhebt.

Het hele baarmoeder-verhaal (wat me eerlijk gezegd best freaky in de oren klinkt)

Een paar maanden later, tijdens een controle bij de kinderarts, dokter Aris — die het geduld van een engel heeft en me continu gerust moet stellen — vertelde hij me dat communicatie eigenlijk al begint voordat ze geboren zijn. Blijkbaar beginnen ze rond 27 weken in de baarmoeder al dingen te horen.

Wat betekent... oh jee. Dat betekent dat Maya me in het hele derde trimester absoluut agressief heeft horen schelden op de file op de snelweg.

Dokter Aris legde uit dat ze het ritme en de melodie van jouw specifieke stem al leren kennen terwijl ze nog in je buik zitten. Mijn man drukte vroeger zijn gezicht tegen mijn maag en praatte tegen mijn navel over zijn favoriete voetbalteams. Ik vond dat belachelijk, maar blijkbaar zat er toch een vreemde logica achter? Het is me allemaal nog wat vaag, maar het komt erop neer dat ze echt geen onbeschreven blad meer zijn als ze ter wereld komen. Ze weten al precies hoe je klinkt als je gestrest bent en eten bestelt.

Hoe de tijdlijn er in het echte leven (ongeveer) uitziet

Medische grafieken geven je van die keurige opsommingstekens voor spraakmijlpalen. Dat is hilarisch, want baby's lezen die grafieken natuurlijk echt niet.

Maar grofweg ga je zo tussen de vier en zes maanden de brabbelfase in. En daar moet ik toch even iets over kwijt. Bij Leo was het schattig. Een paar keer "ba-ba-ba" terwijl hij op zijn tenen kauwde. Maar Maya? Maya ontdekte haar stembanden twee maanden lang elke ochtend om 4 uur stipt. Ze lag gewoon in haar wiegje naar het plafond te schreeuwen: "GA-GA-GA-GA", met een volume dat de ruiten deed trillen. Dat was geen praten, dat was biologisch terrorisme.

Ik weet nog dat ik door slaapgebrek met één oog open op forums intypte waarom schreeuwt mijn baby klinkers bij zonsopgang. Ik was wanhopig op zoek naar iemand die me zou vertellen dat dit een teken van genialiteit was en niet alleen maar een marteling. Dokter Aris verzekerde me dat ze simpelweg experimenteerde met klinker-medeklinker combinaties, wat eigenlijk de warming-up is voor echte woorden.

Tussen de zeven en twaalf maanden nemen ze min of meer in stilte alles in zich op wat je zegt, en zwaaien ze misschien eens 'da-dag' naar de pakketbezorger.

Maar de echte chaos breekt aan rond 18 maanden. Dat is de taalexplosie. Experts zeggen dat ze dan zoiets schrikbarends als een woord per week leren. Ik geloofde daar niets van, totdat Leo een heel specifiek scheldwoord herhaalde dat ik had gefluisterd toen ik mijn teen stootte aan de salontafel. Hij schreeuwde het midden in een drukke rij bij de kassa van de supermarkt. Twee keer.

Mijn absolute favoriet die ook echt hielp

Toen we midden in die fase voor het echte praten zaten, en ik wanhopig probeerde om Leo zover te krijgen dat hij met mij interacteerde in plaats van wezenloos naar mijn voorhoofd te staren, vond ik iets dat echt werkte.

Het was de Konijn Bijtring en Rammelaar. Ik kocht hem eigenlijk alleen omdat hij zo schattig was, en gemaakt van natuurlijk, onbehandeld beukenhout. Ik zat volop in mijn paranoïde "nooit meer plastic" fase als kersverse moeder.

Maar het werd echt ons belangrijkste communicatiemiddel. Dokter Aris had me verteld om "beurtwisseling in gesprekken" te oefenen. Het idee is dat jij iets zegt, dan even pauzeert en wacht tot de baby "antwoordt", zelfs al is hun antwoord maar een geluidje of een beweging. Het leert ze het heen-en-weer ritme van menselijke gesprekken.

Dus ik ging met mijn derde kop koffie op het vloerkleed zitten en hield het gehaakte konijntje omhoog. Dan zei ik: "Kauw je op de oren van je konijntje?" En Leo schudde de rammelaar vervolgens wild naar me toe, knabbelde op de houten ring, en liet een diepe, keelachtige grom horen. Ik wachtte dan even en zei: "Wauw, echt? Vertel eens verder." En dan schudde hij weer.

Dit deden we urenlang. Het was ons eerste echte gesprek. Het hout had de perfecte hardheid voor zijn ontstoken tandvlees en het katoenen garen gaf hem iets voelbaars om zintuiglijk te ontdekken. Maar ik vond het vooral fantastisch omdat het ons dwong om elkaar aan te kijken en samen iets te doen zonder dat er knipperende lichtjes of elektronische muziek in de weg zaten. Ik bewaar hem nog steeds in zijn herinneringendoos.

Dingen die zouden moeten helpen (en wat écht werkt)

Als je aan een expert vraagt hoe je je kind aan het praten krijgt, krijg je een hele takenlijst. Je wordt geacht je hele dag van commentaar te voorzien als een saaie realityshow, kartonnen boekjes voor te lezen tot je er gek van wordt, en ze babygebarentaal te leren nog voordat ze tanden hebben.

Ik heb dat hele commentaar-geven geprobeerd. "Parallelle spraak" noemen ze dat. Ik liep door mijn keuken en zei: "Mama doet de koelkast open. Mama kijkt naar yoghurt die over de datum is. Mama doet de koelkast weer dicht." Ik voelde me net een complete dwaas. Maar eerlijk is eerlijk: het werkt wel. Ze zuigen alles op als kleine, griezelige sponsjes.

Ik probeerde ook allerlei verschillende speeltjes om te zien of iets het huilen door doorkomende tandjes op magische wijze zou verhelpen. Dan zou Maya zich tenminste echt kunnen focussen op communiceren in plaats van alleen maar huilen.

We hadden de Lama Bijtring. En luister, die was... prima. Het is zo'n schattig siliconen (food-grade) ding met een hartje eruit gestanst. Ik zal heel eerlijk zijn, Maya kauwde er graag op toen haar kiezen pijnlijk begonnen door te komen, en het was supermakkelijk om hem gewoon in de vaatwasser te gooien als er weer eens hondenhaar op zat. Maar het gaf ons niet die magische, interactieve momenten die de houten rammelaars wel gaven. Het was eigenlijk gewoon een heel schattige, veilige 'speen' voor als we in de supermarkt in de rij stonden en zij gek werd. En om eerlijk te zijn, is dat soms ook precies wat je nodig hebt. Overleven.

Oh, en babygebarentaal! Ik dacht altijd dat dat pretentieuze onzin van mamabloggers was, totdat Maya rond 10 maanden het gebaar voor "meer" leerde. Daarvoor begon ze altijd gewoon te gillen als haar blauwe bessen op waren. Zodra ze leerde om agressief met haar vingers tegen elkaar te tikken om meer bessen te eisen, daalde het gegil met zo'n 80%. Hun hersentjes begrijpen al zoveel voordat hun stembanden ook maar een beetje woorden kunnen vormen. Ze een manier geven om die kloof te overbruggen met hun handjes is echt een redding geweest.

Bekijk hier de volledige collectie educatief en zintuiglijk speelgoed van Kianao

De tweetaligheidspaniek

De familie van mijn man is Grieks en zijn moeder praat non-stop tegen de kinderen in een razendsnel Grieks, waar ik hooguit tien procent van begrijp. Toen Leo 18 maanden oud was, zei hij amper iets in het Engels (of Nederlands), en mijn schoonmoeder bleef hem maar een laat pratende baby noemen. Met zo'n vreemde nadruk waardoor ik het gevoel kreeg dat ik op de een of andere manier tekortschoot als moeder.

Ik was ervan overtuigd dat de twee talen hem in de war brachten en voor de achterstand zorgden.

Dokter Aris lachte me gewoon keihard uit. Hij vertelde me dat het een enorme, ontkrachte mythe is dat tweetaligheid spraakachterstand veroorzaakt. Hij zei: als Leo 10 woorden in één taal kent en 10 woorden in de andere taal, heeft hij een woordenschat van 20 woorden. Punt uit. De hersenen categoriseren het alleen anders. Het is serieus een superkracht, geen beperking. Dus als er bij jullie thuis twee talen worden gesproken: negeer die oordelende familieleden en blijf gewoon doen wat je doet.

Speelgoed dat geen batterijen nodig heeft (godzijdank)

Nog iets wat ik door schade en schande heb geleerd bij mijn eerste kind, is dat passieve schermen en luid elektronisch speelgoed de spraakontwikkeling eerlijk gezegd afremmen. Je wilt interactie, gezicht naar gezicht. Dat is best pittig als je uitgeput bent en gewoon even twintig minuten Juf Roos wilt opzetten zodat je in alle rust kunt douchen. (Niets ten nadele van Juf Roos, zij heeft Maya praktisch opgevoed tijdens de pandemie).

Maar als er écht gespeeld wordt, is 'oorzaak-en-gevolg' speelgoed helemaal het einde. We gaven Maya de Koala Bijtring en Rammelaar en dat was geniaal. Het is een houten ring met een gehaakte, blauwe koala eraan.

Het hele idee van dit soort speelgoed is dat een baby fysiek iets moet doen om een reactie te krijgen. Ze schudt ermee, het rammelt. Ze stopt, en het is stil. Het leert ze dat hun acties voorspelbare resultaten hebben, wat exact hetzelfde concept is als praten. Je maakt een geluidje, mama komt naar je toe. Je zegt "melk", en er verschijnt melk. Het is allemaal met elkaar verbonden in die gekke, snelgroeiende hersentjes.

Wanneer je serieus in paniek moet raken en de dokter moet bellen

Ik ben de koningin van het overreageren. Ik heb ooit de huisartsenpost gebeld omdat Leo's poep iets groener was dan normaal. Maar met taalontwikkeling kun je eerlijk gezegd beter een beetje paranoïde zijn dan te passief.

Dokter Aris vertelde me dat zo'n één op de vijf kinderen laat begint met praten. Dat is dus heel normaal. Maar de hele 'kijk het nog maar even aan'-mentaliteit is wel achterhaald.

Hij raadde me aan om langs te komen als ze met 15 maanden nog niet brabbelden of wezen, of als ze met 18 maanden nog geen enkel herkenbaar woord zeiden. Maya wees ontzettend lang helemaal nergens naar, en ik maakte me vreselijk zorgen. Maar op een dag wees ze agressief naar de kat en schreeuwde: "DAT!", en sindsdien gaat ze als een speer.

Als ze ooit ergens mee stoppen wat ze eerder wel deden — zoals "mama" zeggen en zwaaien, en daar dan opeens wekenlang niet meer naar omkijken — is dat een alarmbel. Ga dan altijd direct naar de huisarts. Vroegtijdige hulp voelt soms echt als magie. Er zijn logopedisten die eigenlijk gewoon op de grond met je kind spelen en ze op een of andere manier in de val lokken om te praten. Het is prachtig om te zien.

Maar goed, mijn punt is: er is echt niets mis met je kind als het op zijn eerste verjaardag geen literatuur loopt te citeren. Leg die lijstjes met mijlpalen weg, pak een kop koffie, en praat gewoon tegen ze terwijl ze op hun speelgoed kauwen. Ze luisteren wel. Zelfs als jij zit te klagen over de file.

Klaar om al dat plastic gedag te zeggen? Shop hier onze natuurlijke, gifvrije bijtringen en rammelaars.

De eerlijke, tikkeltje chaotische FAQ over pratende baby's

Gaan jongens echt later praten dan meisjes?

Eerlijk gezegd: ja, meestal wel! Mijn kinderarts vertelde me dat jongens de neiging hebben om hun grove motoriek (zoals rennen en mijn meubels slopen) eerder te ontwikkelen dan hun fijne motoriek en spraak. Meisjes doen vaak precies het tegenovergestelde. Leo plakte pas twee woorden aan elkaar toen hij bijna twee was, terwijl Maya me met 20 maanden al de les las in volzinnen. Het is frustrerend, maar hartstikke normaal.

Is brabbeltaal (zoals "koe-koe ka-ka") oprecht slecht voor ze?

Oké, er is dus een verschil tussen met een "ouderstem" praten en echt babygebrabbel. Ouderstem is wanneer je praat in zo'n hoog, zangerig toontje, maar wél echte woorden gebruikt ("Kijk eens naar die GROTE rode BAL!"). Dat is echt fantastisch voor hun brein. Maar verzonnen onzinwoorden maken ze alleen maar in de war. Ik verviel zeker ook in neppe woordjes als ik moe was, maar probeer het bij echte woorden te houden, gewoon gezongen op een ietwat gênante toonhoogte.

Kunnen fopspenen hun spraak vertragen?

Ik zag enorm op tegen deze vraag, want mijn kids waren ronduit verslaafd aan hun speen. Het korte antwoord is: een beetje, als ze hem echt 24/7 in hun mond hebben. Ze kunnen niet oefenen met brabbelen als hun mond is dichtgeplugd. Toen ze 10 maanden waren, hebben wij de regel 'speen is alleen voor het slapen' ingevoerd. Het waren drie ellendige, jengelende dagen, maar direct daarna zagen we overdag een explosie aan brabbelgeluidjes.

Wat telt nou als een 'eerste woordje'?

Het hoeft echt niet perfect uitgesproken te zijn! Heel lang noemde Leo water "wawa". Dokter Aris vertelde me dat dat gewoon als een woord telt, omdat hij het elke keer voor precies hetzelfde gebruikte. Dierengeluiden tellen ook! Als ze naar een hond wijzen en "woef" zeggen, zet die dan gerust op de vocabulairelijst. Ze doen hun best, geef ze wat credits!

Maakt schermtijd nou écht zoveel uit voor de spraak?

Ik ben liever niet de brenger van slecht nieuws, maar ja, dat doet het echt. Dat achtergrondgeluid van een tv maakt het voor hen oprecht moeilijker om de specifieke klanken van jouw stem eruit te pikken. Ik liet vroeger de hele dag het nieuws aanstaan, totdat ik besefte dat het mijn eigen stem overstemde. Interacteren en elkaar aankijken, zo leren ze je lippen en gezichtsuitdrukkingen lezen. Bewaar die schermtijd voor de momenten waarop je wanhopig hun nageltjes moet knippen zonder dat ze wild om zich heen slaan.