De mythe rondom speelgoed voor jongens vanaf 1 jaar

De taartresten plakten nog hardnekkig aan het structuurbehang en mijn woonkamer zag eruit alsof een fabriek voor bouwmachines al haar afkeur bij ons had gedumpt. Mijn zoon zat midden in deze blauwe, knipperende en oorverdovende plastic chaos. Hij negeerde de op afstand bestuurbare monstertruck, die net extreem harde sirenegeluiden maakte, volkomen en kauwde in plaats daarvan vol overgave op een simpel stuk bruin inpakpapier. De familie had het goed bedoeld en wekenlang gezocht, omdat ze per se een 'klassiek' cadeau voor een klein mannetje wilden vinden. Mijn verpleegkundige spoedeisende-hulp-brein scande deze gigantische berg cadeaus echter nog maar op twee criteria: verstikkingsgevaar en mijn eigen migraine-potentieel.

Luister, we moeten het even hebben over al die waanzin rondom dat eerste levensjaar. Het idee dat een twaalf maanden oud brein een aangeboren voorkeur heeft voor graafmachines, werkbanken of snelle auto's, is een puur verzinsel van de marketingafdelingen. Toen ik nog als kinderverpleegkundige in Chicago werkte, heb ik duizenden dreumesen van deze leeftijd gezien. Ze zijn allemaal exact hetzelfde geprogrammeerd. Het zijn kleine, meedogenloze wetenschappers op een verwoestingstrip, die gewoon willen ontdekken hoe zwaartekracht werkt.

De waanzin in de speelgoedwinkel

Een paar weken voor die bewuste verjaardag stond ik zelf in een enorme speelgoedwinkel in het centrum. Ik wilde mijn zoon één enkel, echt goed doordacht cadeau geven. Ik liep door de gangpaden en was er volkomen door gefascineerd hoe agressief deze winkels op geslacht zijn gescheiden. Aan de ene kant was er de roze nachtmerrie van glitter, elfenstof en pratende poppen. Aan de andere kant rook het letterlijk naar testosteron en bouwplaatsen. Alles was donkerblauw, zwart of neongeel. Er waren serieus piepkleine werkbanken voor baby's.

Ik stond hoofdschuddend voor dat schap met een plastic hamer in mijn hand, waarmee een twaalf maanden oud kind op plastic spijkers zou moeten slaan. Mijn zoon had die ochtend nog een half uur lang gefascineerd geprobeerd zijn eigen grote teen in zijn mond te stoppen. Hij was mijlenver verwijderd van het begrijpen van het concept van een hamer, laat staan dat hij interesse had in klussen. Deze hele industrie lijkt te draaien op de onzekerheid van ouders en familieleden. Ze zijn bang de ontwikkeling van hun kind af te remmen als ze niet in een vroeg stadium het zogenaamd juiste gereedschap aanbieden.

Wat er eigenlijk in dat kleine bolletje omgaat

Om te begrijpen waarom het meeste seksespecifieke speelgoed nutteloos is, moeten we kijken naar wat er op dat moment in dat kleine lichaampje gebeurt. Ik zat twee dagen na het verjaardagsfeestje bij onze kinderarts. Mijn zoon probeerde op dat moment de stethoscoop van de arts op te eten. De arts keek me aan en zei vrij droogjes dat kinderen van deze leeftijd biologisch gezien noch op voertuigen, noch op poppen zijn geprogrammeerd. Ze doorlopen allemaal exact dezelfde mijlpalen.

Voor zover ik me kan herinneren uit mijn eigen ervaring en de medische studieboeken, gebeuren er eigenlijk vier dingen tegelijk.

• De pincetgreep: Ze leren om dingen heel gericht met hun duim en wijsvinger op te pakken. Meestal zijn dat kleine, ondefinieerbare kruimels van de keukenvloer die je eigenlijk allang had willen opzuigen.
• De ongecontroleerde grove motoriek: Ze trekken zich op aan elk wankel meubelstuk, staan even op twee benen en vallen dan als een zoutzak weer om. De bewegingsdrang is enorm.
• Oorzaak en gevolg: Het cognitieve ontwaken. Ze beginnen langzaam te begrijpen dat hun acties directe gevolgen hebben. Een toren stort in als je ertegenaan slaat. Een bal rolt weg als je hem een duwtje geeft.
• De eindeloze orale fase: Dit is het deel waar ik me als verpleegkundige altijd de meeste zorgen over maakte. Alles verdwijnt onvermijdelijk in de mond om de textuur en structuur met de lippen te onderzoeken.

De meedogenloze triage in de woonkamer

We begonnen dus met de triage in de woonkamer. Op de spoedeisende hulp sorteer je patiënten op urgentie. Ik sorteerde die zondagavond het speelgoed op overlevingskans voor mijn kind én voor mijn eigen zenuwen. Ik zat met een koude kop koffie op de grond en de criteria waren streng.

Alles wat potentieel kon afbreken en in een kleine luchtpijp kon blijven steken, belandde meteen in de doos voor de kelder. Tijdens mijn werk op de afdeling heb ik kinderen gezien die onderdelen van goedkope plastic auto's hadden ingeademd omdat een slecht gelijmde band was losgeraakt. Een collega van mij is ooit een halve ochtend bezig geweest om een klein rond plastic onderdeeltje uit de neus van een peuter te verwijderen. Kinderen van deze leeftijd hebben een fascinerend talent om dingen in lichaamsopeningen te stoppen waarvan je niet dacht dat ze erin zouden passen. Als je speelgoed uitkiest, moet je het cynisme van een oververmoeide verpleegkundige hanteren. Je moet het ding in je hand nemen en je afvragen wat het allerergste is dat ermee kan gebeuren als het dertig keer achter elkaar op de tegelvloer wordt gesmeten.

Een bevriende pedagogisch medewerker wees me laatst op iets wat ik bijna over het hoofd had gezien. Karton. We hadden van die dikke, zogenaamd onverwoestbare kartonnen prentenboeken gekregen. Mijn zoon heeft er op een dinsdagochtend zo lang en intensief op gekauwd, dat de dikke lagen oplosten en hij bijna stikte in een zompig stuk bedrukt papier. Sindsdien ben ik extreem kieskeurig geworden als het om materiaalkeuze gaat.

Ik geloof dat de officiële Europese norm voor veilig speelgoed NEN-EN 71-3 heet. Voor mij betekent dat eigenlijk alleen maar dat mijn kind geen giftige chemicaliën binnenkrijgt als hij erop kauwt, en dat de verf speekselbestendig is. Vermijd goedkope online koopjes van dubieuze bronnen die per zeecontainer worden verscheept. Er is ook nog zo'n keurmerk dat voor geteste veiligheid (GS) schijnt te staan. Ik vertrouw er gewoon op dat dit betekent dat niemand in de fabriek extreem giftige lak over het hout heeft gegoten.

Mijn persoonlijke oorlog tegen knipperend plastic

De eerste vuilniszak vulde zich die avond heel snel met alles waar batterijen in moesten. Ik heb een diepe, bijna ongezonde afkeer van interactief plastic speelgoed. Die dingen knipperen onophoudelijk in felle kleuren en maken synthetische dierengeluiden die absoluut niets met de realiteit te maken hebben. Mijn zoon drukte op een rode knop en een robotachtige stem schreeuwde extreem hard iets over blije koeien. Dat overprikkelt een kinderbrein enorm. Het ontneemt ze elke mogelijkheid om hun eigen fantasie te ontwikkelen, omdat het speelgoed het complete vermaak al op een agressieve manier dicteert.

Dan is er nog het probleem van het volume. Die apparaten zijn vaak zo luid dat ik er vrij zeker van ben dat ze het gevoelige gehoor van een peuter op den duur kunnen beschadigen. Afgezien daarvan ruïneren ze systematisch de mentale gezondheid van de ouders. Er is niets ergers dan 's nachts om drie uur op weg naar de keuken per ongeluk op een verborgen brandweerautoknop te gaan staan en het halve huis te wekken met loeiende sirenes. Ik heb dat vaak genoeg meegemaakt en op een gegeven moment, in een vlaag van verstandsverbijstering, gewoon alle batterijen er met een schroevendraaier uitgehaald.

Bovendien doen deze elektronische monsters ouders vaak geloven dat ze pedagogisch verantwoord zijn. Ze verpakken knipperende lichtjes en knopjes als vroege stimulans voor genieën. Dat is complete onzin. Een kind leert echt niet sneller praten omdat een plastic hond met één druk op de knop het alfabet voorzingt. Het leert door echte dingen vast te pakken, ze te laten vallen en te observeren wat er gebeurt.

Normale knuffels zijn naar mijn mening sowieso alleen maar irritante stofvangers die je constant moet wassen omdat ze na drie dagen naar zure melk ruiken.

De ongezouten waarheid over ons speelgoed

Na mijn meedogenloze sorteeractie bleef er niet veel over. Een overvolle kinderkamer leidt alleen maar tot overprikkeling. Je hebt die term 'open einde speelgoed', waar in Montessori-kringen constant mee gestrooid wordt. Eigenlijk betekent dat gewoon dat een voorwerp niet maar één enkel vast doel heeft. Een knipperende auto kan alleen een knipperende auto zijn. Een simpel houten blok daarentegen kan van alles zijn. Vandaag wordt ermee gegooid, volgende week wordt het gestapeld.

Mijn absolute favoriet is een simpele houten stapeltoren van Kianao. Dat is geen hightech. Het zijn gewoon zware, onbehandelde houten ringen. Mijn zoon heeft er weken over gedaan om erachter te komen hoe je de ringen over dat verdomde stokje schuift. In het begin smeet hij de ringen alleen maar dwars door de woonkamer. Maar het hout is ongelooflijk robuust, de verf is op waterbasis en volkomen veilig als hij er urenlang op zit te sabbelen. Het geluid van hout op een houten vloer is voor mijn oren draaglijk. Hij heeft door deze ene simpele toren meer over oorzaak en gevolg geleerd dan door elk elektronisch gadget dat we hebben gekregen.

Dan hebben we nog een klein houten autootje uit dezelfde collectie. Dat is prima. Het ziet er op de plank waanzinnig esthetisch uit en past perfect bij het neutrale, Scandinavische design waar we allemaal stiekem naar streven. Maar momenteel gebruikt mijn zoon het voornamelijk als een bot projectiel tegen onze plinten. Het rolt wel goed, maar de fijne motoriek van het duwen interesseert hem op dit moment nog relatief weinig. Hij zal er vast ooit mee gaan spelen, maar voor nu is het vooral dure decoratie.

Wat echt nuttig is in deze eindeloze fase, zijn de siliconen bijtringen. Ze hebben een gestructureerd oppervlak dat blijkbaar het ontstoken tandvlees kalmeert. Je kunt ze gewoon onder stromend water afspoelen of in de koelkast leggen als het heel erg wordt. Ze slingeren bij ons in elke tas en onder elke autostoel rond.

De realiteit van het spelen met een eenjarige is chaotisch en onvoorspelbaar. Je pakt al die luidruchtige plastic rotzooi, verstopt het diep in de kelder en legt in plaats daarvan één enkel, simpel houten blok op het tapijt in de vage hoop dat je kind het interessant vindt. Vaak kiest hij uiteindelijk toch voor de lege verzenddoos.

Als je je huis niet in een luidruchtige plastic woestijn wilt veranderen, moet je op zoek gaan naar een zacht alternatief. Bekijk de minimalistische speelgoedcollectie eens voordat je het volgende lawaaierige monster in huis haalt.

Veelgestelde vragen uit het echte leven

Heeft mijn zoon op deze leeftijd echt auto's en graafmachines nodig?
Nee. Je zoon weet helemaal niet wat een graafmachine is. Voor hem is het gewoon een onhandig, blauw voorwerp dat hij mogelijk in zijn mond kan stoppen of kan laten vallen. De industrie wil ons aanpraten dat jongens gemotoriseerde voertuigen nodig hebben voor hun ontwikkeling. Geef hem een paar simpele bouwblokken of eenvoudige bekers. Dat dient exact hetzelfde doel, is veel goedkoper en meestal een stuk veiliger.

Wat doe ik met de vreselijke plastic cadeaus van familie?
Ik ben daar met de tijd heel makkelijk in geworden. Bedank ze beleefd als je het krijgt, laat het kind er die dag vijf minuten mee spelen, maak een bewijsfoto en verban het ding daarna meedogenloos naar een doos in de kelder. Als de familie er bij een volgend bezoek naar vraagt, zeg je gewoon dat het speelgoed momenteel in de kast ligt vanwege de pedagogische speelgoedrotatie. Niemand hoeft te weten dat deze pauze waarschijnlijk tot zijn achttiende verjaardag duurt.

Hoeveel speelgoed moet een eenjarige tegelijkertijd tot zijn beschikking hebben?
Veel minder dan je denkt. Als er meer dan vier of vijf dingen tegelijk op de grond liggen, sluit het brein van mijn zoon zich gewoon af. Hij dwaalt dan alleen nog maar doelloos van het ene naar het andere, zonder zich ergens echt intensief mee bezig te houden. Stop de rest in ondoorzichtige opbergbakken en wissel het speelgoed om de paar weken om. Zo lijkt het altijd weer nieuw en spannend.

Vanaf wanneer is het verstikkingsgevaar door kleine onderdelen geweken?
Zeker niet op de dag dat ze hun eerste kaarsje uitblazen. Voor zover ik het heb begrepen, loopt de orale fase vaak door tot ver in het tweede of zelfs derde levensjaar. Mijn kinderarts zei ooit gekscherend dat je pas veilig bent als het kind cognitief begrijpt dat Legoblokjes niet naar chocolade smaken. Tot die tijd moet je elk stuk speelgoed in theorie door een leeg wc-rolletje kunnen schuiven. Past het er moeiteloos doorheen, dan is het te klein en gevaarlijk.

Zijn loopstoeltjes of loopwagentjes waar ze in kunnen zitten zinvol?
Absoluut niet. Blijf daar ver vandaan. We hebben op de spoedeisende hulp vaak genoeg ernstig hoofdletsel gezien omdat kinderen met die dingen van de trap zijn gestort, of een snelheid hadden bereikt die ze totaal niet onder controle hadden. Ze vertragen vaak zelfs de natuurlijke motorische ontwikkeling, omdat kinderen er een compleet onnatuurlijke houding in aannemen. Een zware, stabiele houten loopwagen om achter te lopen is een veel betere keuze wanneer ze zich beginnen op te trekken.