De waarheid over fopspenen: veiligheid, schimmel en slaap

Toen Maya precies drie dagen oud was, zat ik op mijn doorgezakte bank in de woonkamer in zo'n charmant kraamverband-netbroekje en een voedingshemdje dat sterk naar zure melk rook. Ik hield een gillende, rood aangelopen 'pasgeboren aardappel' in mijn armen, terwijl ik op mijn telefoon compleet tegenstrijdige berichtjes binnenkreeg. Mijn moeder appte dat ik de baby absoluut geen fopspeen mocht geven, omdat dat haar gehemelte voorgoed zou verpesten. Mijn lactatiekundige mailde een chaotische pdf van 12 pagina's met de waarschuwing dat een speen te vroeg introduceren zou leiden tot onomkeerbare tepelverwarring en mijn hele borstvoedingsavontuur naar de knoppen zou helpen. En toen merkte de kinderarts, tijdens onze eerste paniekerige controle, terloops op dat we haar 's nachts juist *wel* een speentje moesten geven, omdat het blijkbaar de kans op wiegendood verkleint.

Dus, wat moeten we in hemelsnaam met al die informatie? Ik goot letterlijk per ongeluk mijn lauwwarme ochtendkoffie door de gootsteen, puur door de stress om het allemaal te verwerken. Hoe dan ook, mijn punt is: de veiligheid van je kindje rondom het gebruik van een speen is een bizar beladen onderwerp vol extreme meningen. Door de jaren heen, en na twee totaal verschillende baby's, heb ik zelf moeten uitvogelen wat er echt toe doet en wat slechts ruis is. Hier is waar ik me volgens mijn kinderarts en kindertandarts écht druk om moest maken, gefilterd door mijn brein met ernstig slaaptekort.

Dat hele wiegendood-verhaal (wat mijn arts eigenlijk zei)

Ik herinner me nog vaag dat ik in de felverlichte spreekkamer zat terwijl de kinderarts me aankeek — mijn man Dave zat in de hoek verwoed aantekeningen te typen op zijn telefoon — en iets zei over bèta-endorfinen. Blijkbaar komen er bij het zuigen op een speentje endorfines vrij die de baby op een natuurlijke manier kalmeren, maar nog belangrijker: de constante mondbeweging voorkomt dat ze in een te diepe slaap vallen. Ik ben geen wetenschapper. Ik ben op de middelbare school nog maar net geslaagd voor biologie en ik snap nog steeds niet helemaal hoe de hersenen werken, maar mijn conclusie was dat een fopspeen het zenuwstelsel nét actief genoeg houdt om ze ritmisch te laten ademen. Dat is dan ook de reden waarom kinderartsen adviseren om er eentje te geven bij bedtijd.

Dave was compleet geobsedeerd door deze medische ontdekking. Hij sjeesde naar de babywinkel en kocht er wel twintig in elke denkbare vorm. Maar goed, dan heb je de lactatiekundigen die je vertellen dat je drie tot vier weken moet wachten tot je melkproductie perfect op gang is gekomen, zodat de baby geen speenverwarring krijgt tussen een siliconen speen en een echte tepel. Ik hield het vol tot dag vier. Ik kon het gekrijs gewoon niet meer aanhoren, dus stopte ik om 2 uur 's nachts een groen rubberen speentje in Maya's mond, waarna ze direct vertrokken was. Maya overleefde het. Mijn tepels overleefden het. De medische richtlijnen over het aanbieden van een speentje tijdens het slapen zorgden er eigenlijk voor dat ik me minder schuldig voelde over het feit dat ik mijn kind min of meer dichtplugde om eindelijk wat rust te krijgen.

De horrorverhalen over verstikking en schimmel die me 's nachts wakker houden

Oh god, oké, dit is het punt waarop mijn postpartum angst echt piekte, want lang niet al die speentjes zijn eigenlijk veilig om in een mondje te stoppen. Ik kwam hier op de harde manier achter toen ik via een Instagram-advertentie een of ander esthetisch, vintage-achtig tweedelig speentje kocht, omdat ik wilde dat Leo eruitzag als een stijlvolle Europese baby. Echt, doe dit niet. Tweedelige fopspenen kunnen afbreken bij de naad waar het plastic schildje en de speen samenkomen. Voor je het weet ligt er een gigantisch, angstaanjagend verstikkingsgevaar in het bedje van je baby terwijl jij ligt te slapen.

Je wilt echt alleen maar een speentje uit één stuk, volledig gegoten uit medische siliconen of natuurrubber, zodat er geen naadjes zijn die kunnen afbreken. Daarnaast moet het schildje superbreed zijn — echt minimaal vier centimeter — zodat ze niet per ongeluk het hele ding in hun mondje kunnen proppen en erin stikken.

Maar dan de schimmel. DE SCHIMMEL. Als er water in de speen achterblijft tijdens het afwassen, groeit er letterlijk zwarte schimmel aan de binnenkant van het gedeelte waar je baby op zuigt. Ik zag hier ooit een TikTok over en heb toen direct de keukenschaar in al Leo's speentjes gezet om ze open te knippen en de binnenkant te checken. Na het afwassen in een warm sopje moet je de speen met schone handen flink uitknijpen om al het water eruit te drukken, en ze daarna eindeloos aan de lucht laten drogen. Bovendien gaan ze echt belachelijk kort mee. Als je hard aan de speen trekt en een klein scheurtje ziet, of als het rubber ineens gek plakkerig aanvoelt, moet je hem direct weggooien. Dat betekent namelijk dat het materiaal aan het vergaan is, waardoor er stukjes kunnen afbreken in hun keel.

Dingen aan je baby vastmaken is over het algemeen een heel slecht idee

Laten we het even hebben over speenkoordjes en andere accessoires. Een speentje aan de wieg vastbinden, of het met een schattig fluwelen lintje om het nekje van je baby hangen, is een direct wurgingsgevaar waar kinderartsen het koud zweet van uitbreekt. En die knuffeltjes die permanent aan spenen vastzitten? Ze zijn superschattig voor in de autostoel, wanneer je je kindje toch de hele tijd in de gaten houdt. Maar het is een absolute nachtmerrie qua verstikkingsgevaar als je ze in het wiegje laat liggen tijdens het slapen. Mijn dokter liet me dan ook plechtig beloven om die pluche dingen stellig uit de slaapkamer te verbannen.

Wat je wél nodig hebt, is een veilig en goedgekeurd speenkoord, tenzij je de helft van je leven speentjes van de vieze supermarktvloer wilt rapen. Toen Leo in zijn 'ik gooi alles weg'-fase zat, gebruikte ik de Houten & Siliconen Speenkoorden van Kianao. Dit is oprecht mijn absolute redding, omdat de lengte streng is gereguleerd en veilig onder de Europese limiet van 22 centimeter blijft. Het is daardoor fysiek onmogelijk voor hem om het koord om zijn kleine nekje te wikkelen. Ik had specifiek de saffierblauwe (Sapphire), en die stond verrassend chic bij zijn met kwijl bedekte rompertjes. De metalen clip was stevig genoeg zodat hij hem niet van zijn kraagje kon trekken, maar liet tegelijkertijd geen gekke klemsporen achter in de stof. Daarnaast waren de siliconen kralen dubbel vastgeknoopt. Als hij last had van doorkomende tandjes, kauwde hij dus gewoon op het koord zelf in plaats van op de speen. Dat vond ik helemaal prima, aangezien het toch allemaal 100% voedselveilige siliconen zijn.

Als je op zoek bent naar baby-essentials die niet direct het interieur van je woonkamer verpesten én je kindje niet ongemerkt in gevaar brengen, dan kun je hier de volledige biologische collectie bekijken.

De tijdlijn voor het afbouwen (oftewel, hun enige vreugde in het leven afpakken)

De speen afbouwen is verschrikkelijk, ik wind er maar geen doekjes om. Bij zes maanden schijnt het risico op een middenoorontsteking toe te nemen als ze constant een speen gebruiken. Ik snap ook niet precies hoe dat werkt, iets met vocht in de gehoorgangen dat beïnvloed wordt door de constante zuigdruk? Onze arts zei dat we rond de zes maanden moesten proberen het gebruik overdag wat af te bouwen. Dat hebben we dus echt niet gedaan. Ik werkte vanuit huis en had die stilte wanhopig hard nodig om e-mails te kunnen beantwoorden.

Maar tegen de tijd dat ze twee zijn, begin je toch wel peinsend aan de tandartsrekeningen te denken. Langdurig gebruik verandert letterlijk de vorm van dat zachte schedeltje. Het trekt de voortanden naar voren en veroorzaakt een overbeet of kruisbeet. De kindertandarts keek Dave en mij bloedserieus aan en zei dat we tot zijn derde de tijd hadden om de speen volledig af te zweren, anders keken we tegen duizenden euro's aan toekomstige beugelkosten aan. Dave raakte meteen in paniek. We besloten dus maar cold turkey te stoppen toen Leo tweeënhalf was.

Het waren drie dagen van pure, onvervalste hel. Ik dronk zoveel koffie dat mijn handen trilden, en Leo stond bij de voordeur te krijsen alsof we zijn beste vriend buiten hadden gesloten. We probeerden hem af te leiden met andere dingen om op te kauwen ter vervanging van die orale fixatie. We hadden de Handgemaakte Bijtring van Hout & Siliconen, maar die was eerlijk gezegd voor ons niet meer dan oké. Begrijp me niet verkeerd, hij is beeldschoon en het onbehandelde beukenhout is van nature antibacterieel, maar hij is wat aan de zware kant. Leo liet hem de hele tijd op onze houten vloer vallen, en dat maakte een verschrikkelijk kletterend geluid waar onze hond helemaal gek van werd.

Wat als afleiding en vervanger veel beter werkte, was het Panda Bijtspeeltje. Het is helemaal plat, superlicht en gemaakt van één stuk massief siliconen. Ik gooide het dan ook gewoon in de vaatwasser als het – onvermijdelijk – weer eens klem had gezeten tussen de kussens van de bank. De platte vorm bevredigde op de een of andere manier precies die wanhopige behoefte om ergens achterin bij zijn kiezen stevig op te kunnen kauwen, zonder de stand van zijn voortanden aan te tasten.

Dus trek vanavond even goed aan die speentjes om te controleren op scheurtjes, gooi de plakkerige exemplaren rigoureus weg (in plaats van ze op te sparen op de bodem van je luiertas, zoals ik deed), en scoor hier alvast een paar veilige alternatieven om op te kauwen voordat de afbouwpaniek rond hun tweede verjaardag toeslaat.

Van die lastige vragen over fopspenen die ik zelf ook om 3 uur 's nachts heb gegoogeld

Kan ik tweedehands fopspenen kopen of vintage exemplaren gebruiken?

Oh jee, absoluut niet. Rubber en siliconen verouderen en breken na verloop van tijd af, zelfs als ze gewoon een jaar lang ongebruikt in een la hebben gelegen. Een poreus geworden speen kan gemakkelijk afscheuren in het mondje van je baby terwijl deze slaapt. Je moet ze echt áltijd gloednieuw kopen.

Hoe zit het met de speen in iets zoets dopen zodat ze hem pakken?

Mijn oma raadde me aan om Maya's fopspeen in honing te dopen als ze jengelde, en ik kreeg bijna een hartverzakking. Je mag een baby jonger dan één jaar nóóit honing geven vanwege de kans op botulisme, wat letterlijk levensgevaarlijk is. Bovendien zorgt het dopen in suiker of stroop alleen maar voor tandbederf bij die prille, nieuwe melktandjes die net doorkomen. Als je kindje de fopspeen niet wil, laat hem of haar hem dan maar gewoon lekker uitspugen.

Zijn de maten van fopspenen nou echt zo belangrijk?

Ja! Een pasgeborenen-speen aan een peuter geven is een enorm verstikkingsgevaar, omdat hun mondje groot genoeg is om het hele schildje in te slikken. Andersom geldt ook: als je een speen voor een peuter in de mond van een pasgeboren baby stopt, zal je kindje gaan kokhalzen. Je moet telkens de volgende maat kopen naarmate ze groeien. Dat is soms best irritant, maar wél noodzakelijk.

Hoe vaak moet ik die dingen nou eigenlijk vervangen?

Eerlijk gezegd: veel vaker dan je denkt. Onze kinderarts adviseerde me om ze elke vier tot acht weken weg te gooien. Als je kindje al tandjes heeft en er flink op kauwt, moet je ze misschien zelfs nóg sneller vervangen. Zodra de speen er troebel of plakkerig uitziet, of je een piepklein bijtspoortje ziet, moet hij direct de prullenbak in.

Moet ik van die speciale speendoekjes gebruiken als hij op de grond valt?

Het mag natuurlijk, als je daar je geld aan wilt uitgeven. Maar de eerste zes maanden kookte ik ze gewoon uit in een pannetje met water, of deed ik ze in de sterilisator als ze op de vloer waren gevallen. Na zes maanden, als het immuunsysteem van je kleintje wat sterker is, waste ik ze gewoon af met heet water en een mild sopje. Mijn man stopte de speen als we in het park waren wel eens gewoon even in zijn eigen mond om hem 'schoon' te maken. Dat is waarschijnlijk best wel vies en het verspreidt absoluut mondbacteriën van een volwassene, maar ach... we hebben het overleefd.