Nachtelijke eerste hulp: Het eerste tandje overleven

Het was drie uur 's nachts, midden januari in Chicago, en de gure wind waaide genadeloos over Lake Michigan. Mijn dreumes lag te woelen en te spartelen in haar ledikant alsof ze bezeten was, en haar slaapzak was compleet doorweekt van het kwijl. In het donker stond ik daar mijn mentale medische triage-checklist af te werken. Ik checkte haar temperatuur, sloot in mijn hoofd een oorontsteking uit, en stak uiteindelijk een schone wijsvinger in haar mondje om even te voelen. Iets scherps sneed direct in mijn vingertop. Daar was hij dan, de onderste snijtand, die door het tandvlees brak als een kleine, agressieve ijsberg.

Mensen vragen me altijd wanneer baby's hun eerste tandje krijgen, in de hoop op een exacte datum op de kalender waar ze rekening mee kunnen houden. Mijn arts vertelde me dat de meeste baby's dat eerste kleine scheermesje ergens tussen de zes en twaalf maanden krijgen, maar eerlijk is eerlijk: de menselijke biologie is een pure loterij. Ik heb duizenden van dit soort gevallen gezien in de kliniek. Sommige kinderen krijgen met vier maanden al een tand en kauwen de rest van het jaar op de meubels. Anderen lopen met veertien maanden rond met een perfect gladde, tandeloze lach. Er is gewoon geen vast schema voor.

Waar je wel (en vooral niet) op moet letten

Luister, voordat we het over remedies gaan hebben, moeten we eerst wat medische fabels de wereld uit helpen. Zodra dat tandje door het bot omhoog begint te schuiven, zal het gedrag van je kind snel bergafwaarts gaan. Je zult merken dat ze veel meer gaan kwijlen, slechter slapen en ineens een enorme behoefte hebben om op je sleutelbeen te kauwen.

Mijn schoonmoeder bleef haar maar een arme kleine bèbie noemen — haar typische manier om 'baby' uit te spreken als ze in de stress schiet — en kwam aanzetten met allerlei oeroude middeltjes voor de koorts waarvan zij aannam dat die zou komen. Maar het ding met 'tandjeskoorts' is: het bestaat niet.

Als voormalig kinderverpleegkundige is dit een punt dat ik tot den treure blijf verdedigen. Doorkomende tandjes veroorzaken geen échte koorts. Als de temperatuur van je kind boven de 38 graden komt, hebben ze waarschijnlijk een virus opgepikt op de kinderopvang, en is het niet het nieuwe tandje. Ik heb jarenlang in paniek geraakte ouders aan de telefoon gehad die volhielden dat 39 graden koorts écht alleen door de tandjes kwam. Het is vrijwel altijd toeval. Knoop dat in je oren, dat scheelt je een hoop onnodige stress.

Wat wel heel echt is, is de kwijluitslag. Al dat overtollige speeksel hoopt zich op rond hun mond en kin, waardoor de huidbarrière kapotgaat. Dat perfecte, schattige baby-plaatje van Instagram verdwijnt als sneeuw voor de zon wanneer hun kinnetje op rauw gehakt begint te lijken. In plaats van steeds over dat gezichtje te wrijven met droge tissues (wat de wrijving alleen maar erger maakt), kun je het beter zachtjes deppen met een hydrofiele doek. Smeer vervolgens een dikke laag vaseline of een beschermende balsem op het kinnetje om te voorkomen dat het vocht in de huid trekt.

Dingen die je wél in hun mond mag stoppen

Wanneer de pijn op zijn hoogtepunt is, moet je ze iets veiligs geven om op te kauwen. Je gaat in deze fase trouwens ook héél veel wassen. Ik denk dat ik mijn dochters Biologisch Katoenen Rompertje met Lange Mouwen wel vier keer per dag heb verwisseld op het hoogtepunt van de kwijltsunami. Ik ben dol op deze rompertjes omdat het biologische katoen de troep echt absorbeert, in plaats van het eraf te laten glijden op mijn eigen kleding, en het materiaal is goed bestand tegen de eindeloze wascycli.

Voor de daadwerkelijke pijn van het doorkomen is siliconen je beste vriend. Mijn persoonlijke redding was de Regenboog Siliconen Bijtring. Ik kocht hem tijdens een bijzonder zware week waarin ze probeerde op mijn autosleutels te kauwen. Het wolkje aan de onderkant heeft van die kleine richeltjes die ze agressief tegen haar tandvlees aan wreef. Het was het enige wat haar stil hield tijdens autoritjes. Bovendien is het gemaakt van één massief stuk voedselveilige siliconen, wat betekent dat ik hem elke avond gewoon in de vaatwasser kon gooien zonder bang te hoeven zijn dat er schimmel zou groeien in een verborgen kiertje.

We hebben ook de Koe Siliconen Bijtring ergens in huis rondslingeren. Hij is prima en doet wat hij moet doen. De ring is makkelijk vast te houden voor haar, maar het koeiengezichtje zelf vond ze niet zo boeiend. Deze ligt nu ergens onderin mijn luiertas als reserve-optie voor het onvermijdelijke moment dat ik de regenboog op de vloer van de supermarkt laat vallen.

Als je even geen siliconen bijtring bij de hand hebt, werkt de oudste truc uit het ziekenhuis ook nog steeds. Neem een schoon, katoenen washandje, maak het vochtig en leg het precies dertig minuten in de vriezer. Je wilt dat het koud en stijf is, maar niet stijfbevroren als een baksteen. Laat ze daar een tijdje op kauwen. De kou verdooft de pijn tijdelijk, al weet ik vrij zeker dat de helft van de verlichting simpelweg komt door de afleiding van het vasthouden van een ijskoude, natte doek.

Bekijk hier een aantal veilige, niet-giftige bijtspeeltjes, zodat je niet midden in de nacht in paniek allerlei troep bestelt op internet.

De illusie van de barnsteenketting

We moeten het ook even hebben over wat je absoluut uit de mond van je kind moet houden. Dit gaat je nu direct geld én gemoedsrust besparen.

Koop die barnstenen bijtkettingen niet, jongens. Het maakt me niet uit wat die ene wellness-influencer beweert over Baltisch barnsteen dat barnsteenzuur in de bloedbaan zou afgeven. Er is nul wetenschappelijk, peer-reviewed bewijs dat het werkt, maar er is wél genoeg bewijs dat een touwtje met kleine kraaltjes om de nek van een baby een enorm risico vormt op verwurging en verstikking. De verhouding tussen de risico's en eventuele voordelen is absurd. En nu we toch bezig zijn: laat ook die goedkope plastic ringen gevuld met vloeistof liggen. Die dingen barsten onvermijdelijk open en lekken rare chemicaliën in de mond van je kind zodra ze er iets te hard op bijten.

Vrij verkrijgbare verdovingsgels met benzocaïne zijn ook een absolute no-go. De Amerikaanse FDA en andere gezondheidsautoriteiten waarschuwden jaren geleden al dat deze een zeldzame, maar levensbedreigende aandoening kunnen veroorzaken waarbij het bloed minder zuurstof vervoert. Houd het gewoon bij koude washandjes en massieve siliconen. Dat is misschien saai, maar het zorgt er in ieder geval voor dat je niet op de spoedeisende hulp belandt.

Dat ene eenzame tandje poetsen

Zodra het tandje daadwerkelijk door het tandvlees breekt, verandert de zaak. Je moet het namelijk gaan poetsen. Ja, echt, zelfs al is het maar een minuscuul splintertje glazuur.

Het voelt volkomen belachelijk om een microscopisch kleine tandenborstel te kopen en daar een drupje fluoridetandpasta ter grootte van een rijstkorrel op te doen voor één enkele tand. Maar mijn dokter herinnerde me eraan dat dat vroege glazuur nog behoorlijk kwetsbaar is, en de suikers in moedermelk of flesvoeding kunnen bijna onmiddellijk voor bederf zorgen. Wij doen het twee keer per dag. Zij haat het. Ik haat het. We slaan ons erdoorheen.

Dit is overigens ook de reden waarom je ze nooit met een flesje in bed moet leggen. De melk blijft de hele nacht rond dat nieuwe tandje hangen en voedt de bacteriën. Ik heb kinderen van twee jaar in de kliniek gezien waarbij er meerdere tanden getrokken moesten worden vanwege ernstig tandbederf door de fles. Het is echt triest. Veeg hun tandvlees gewoon even schoon met een vochtig doekje voordat ze gaan slapen en laat het daarbij.

Je wordt geacht de eerste afspraak bij de tandarts te plannen binnen zes maanden nadat dat eerste tandje is verschenen, of rond de eerste verjaardag. Ik sleepte mijn dochter mee toen ze elf maanden was. Ze krijste de hele tijd, de tandarts keek welgeteld vier seconden in haar mondje, gaf me een sticker en stuurde de rekening naar mijn verzekering. Maar we hebben in elk geval een dossier geopend.

Tandjes krijgen is gewoon zo'n fase waar je even doorheen moet. Het is een kliederboel, het is luidruchtig, en het verpest voor een paar weken de nachtrust van het hele gezin. Maar uiteindelijk is de tand door, stopt het kwijlen, en krijg je je vrolijke kind weer terug. Tenminste, totdat de kiezen beginnen te schuiven.

Scoor hier de laagjes van biologisch katoen en de siliconen spullen die je nodig hebt om de kwijlfase te overleven.

Vragen die je waarschijnlijk om middernacht googelt

Hoe lang duurt het voordat een tand helemaal door is als hij eenmaal door het tandvlees heen is?
Zodra de huid eenmaal gebroken is, is de ergste pijn meestal voorbij. Het kan een paar weken duren voordat de tand zijn volledige lengte heeft bereikt, maar de eindeloze jengeligheid piekt over het algemeen net voor de doorbraak. Zodra je dat scherpe randje voelt, heb je het ergste voor dát specifieke tandje wel gehad.

Kunnen doorkomende tandjes ervoor zorgen dat mijn baby diarree krijgt?
Elke oma op aarde zal ja zeggen, maar de medische wetenschap zegt nee. Mijn dokter legde uit dat áls ze diarree hebben, het waarschijnlijk komt doordat ze werkelijk elk met ziektekiemen bedekt object in hun mond proberen te stoppen om hun tandvlees te verzachten. Hierdoor introduceren ze milde buikgriepjes. Het doorkomen van de tanden zélf verandert niets aan hun spijsverteringskanaal.

Mag ik mijn baby pijnstilling geven voor de tandjes?
Als ze zich echt ellendig voelde en niet kon slapen, gaf ik haar voor het slapengaan een op gewicht afgestemde dosis paracetamol of ibuprofen voor baby's. Maar ik zou het niet de klok rond gebruiken. Je moet dit natuurlijk altijd overleggen met je eigen arts, maar af en toe de scherpe randjes eraf halen zodat iedereen een paar uurtjes slaap kan pakken, is meestal helemaal prima.

Waarom komen de onderste tandjes altijd als eerste?
Eerlijk gezegd is dat gewoon hoe de menselijke kaak zich ontwikkelt. De onderste centrale snijtanden laten zich vrijwel altijd als eerste zien, op de voet gevolgd door de bovenste twee voortanden. Daarna worden de zijkanten opgevuld. Als de tandjes van jouw kind in een compleet andere volgorde doorkomen, is dat meestal gewoon een grappige genetische variatie, maar vermeld het voor de zekerheid even bij je volgende controle.

Is het normaal dat het tandvlees er gekneusd uitziet voordat een tand doorbreekt?
Soms zie je een blauwachtige bult op het tandvlees, dat heet een doorbraakcyste. Het ziet er angstaanjagend uit, als een soort kleine bloedblaar, maar ik heb er heel wat gezien en ze zijn meestal onschuldig. Het tandje drukt er uiteindelijk vanzelf doorheen. Mocht het echt enorm gezwollen zijn of hevig bloeden, neem ze dan uiteraard wel even mee naar een dokter.